Ubuntu’da Gereksiz Dosyalar ve Önbellek Nasıl Silinir

Son gözden geçirme: Eylül 2026 · AlmaLinux 9 ve Ubuntu 24.04 resmî dokümanına göre

Ubuntu Gereksiz Dosya Önbellek Silme Neden Gerekir

VPS ve VDS sunucularda disk zamanla dolar; en sık neden paket yöneticisinin indirdiği kurulum dosyalarının silinmemesi, eski çekirdek sürümlerinin birikmesi, systemd günlüklerinin sınırsız büyümesi ve /tmp dizinindeki geçici dosyaların temizlenmemesidir. Disk yüzde 100’e ulaştığında paket kurulumu, log yazımı ve bazen web sunucusu bile hata vermeye başlar. Narhost’ta VPS/VDS yönetimsizdir: Narhost sunucuyu ve ağı sağlar, işletim sistemi içindeki disk bakımı sunucunuzda sizin sorumluluğunuzdadır.

Aşağıdaki adımlar Ubuntu’nun resmi apt-get belgesine dayanır ve en çok yer açan işlemden en aza doğru sıralanır.

Adım Adım Ubuntu Temizliği — Gereksiz Dosya ve Önbellek Silme

1. Önce yer kaplayanı bulun. Kör temizlik yapmadan hangi dizinin şiştiğini görün:

   du -sh /var/* /home/* 2>/dev/null | sort -rh | head -15

   Beklenen sonuç: en çok yer kaplayan dizinler büyükten küçüğe listelenir; genelde /var/cache, /var/log ya da /var/lib/docker öne çıkar.

2. Paket önbelleğini temizleyin.apt‘ın indirdiği .deb dosyaları /var/cache/apt/archives altında birikir:

   sudo apt clean

   Beklenen sonuç: komut çıktı vermez, /var/cache/apt/archives dizini boşalır.

3. Kullanılmayan paketleri ve eski çekirdekleri kaldırın.

   sudo apt autoremove --purge -y

   Beklenen sonuç: artık hiçbir paketin bağımlılığı olmayan eski kernel’ler ve kütüphaneler kaldırılır; terminalde kaç paketin silindiği yazar.

4. Hangi kernel’in çalıştığını önce kontrol edin.

   uname -r
   dpkg -l | grep linux-image

   Beklenen sonuç: uname -r çıktısındaki sürüm listede görünür; yalnız bu sürümün dışındaki eski image’ler kaldırılır.

   Dikkat

   Şu an çalışan çekirdeği (uname -r çıktısı) elle kaldırmayın; sunucu bir sonraki yeniden başlatmada açılmayabilir. apt autoremove çalışan kernel’i zaten listeden hariç tutar, elle apt remove linux-image-* yazarken sürümü iki kez kontrol edin.

5. Systemd günlük boyutunu sınırlayın.

   sudo journalctl --vacuum-size=200M

   Beklenen sonuç: /var/log/journal altındaki günlükler 200 MB’ın altına iner, ne kadar alan boşaldığı ekrana yazılır.

6. /tmp ve eski log dosyalarını temizleyin.

   sudo find /tmp -type f -atime +10 -delete
   sudo find /var/log -name "*.gz" -mtime +30 -delete

   Beklenen sonuç: 10 günden eski geçici dosyalar ve 30 günden eski sıkıştırılmış log arşivleri silinir; komut çıktı vermez.

7. Docker ve snap artıklarını temizleyin (varsa).

   docker system prune -af
   sudo snap set system refresh.retain=2

   Beklenen sonuç: kullanılmayan Docker imaj ve katmanları ile eski snap sürümleri kaldırılır; Docker kurulu değilse bu adımı atlayın.

8. Kullanıcı önbelleklerini gözden geçirin.

   du -sh ~/.cache

   Beklenen sonuç: uygulama önbelleklerinin kapladığı alan görünür; büyükse içeriği elle silebilirsiniz, sistem bunu otomatik yeniden oluşturur.

AlmaLinux karşılığı (dnf clean all)

AlmaLinux ve diğer RHEL tabanlı sistemlerde paket yöneticisi apt değil dnf‘tir; mantık aynıdır, komutlar farklıdır. AlmaLinux Wiki’ye göre:

sudo dnf clean all
sudo dnf autoremove -y
sudo journalctl --vacuum-size=200M

dnf clean all indirilen paket önbelleğini ve depo meta verisini temizler, dnf autoremove artık ihtiyaç duyulmayan bağımlılıkları kaldırır. Journald komutu her iki dağıtımda da aynıdır, systemd’nin ortak bileşenidir.

Doğrulama

Hâlâ Yer Açmadıysa

• Disk hâlâ dolu görünüyor. Temizlik yer açar ama kaynağı bulmaz; büyük dosyaları tek tek bulmanız gerekebilir.
• Belirli bir klasör şişmiş. Hangi dizinin büyüdüğünü klasör bazlı disk denetimiyle tespit edin.
• Docker imajları hâlâ büyük.docker system df ile katman bazlı kullanımı görün; docker system prune -af --volumes kullanılmayan volume’leri de temizler, veri kaybına dikkat edin.
• Temizlik yeterli değilse. Disk bölümünü büyütmeniz gerekebilir; bu ayrı bir işlemdir ve destek talebiyle yönlendirilir.