Linux’ta Servis Nasıl Durdurulur ve Aktif Edilir (systemctl)

Son doğrulama: Eylül 2026 · Ubuntu 24.04 test sunucusunda denendi

Linux Servis Durdurma ve Aktif Etme Ne İşe Yarar

Linux servis durdurma aktif etme ihtiyacı en çok üç durumda ortaya çıkar: bir yapılandırma değişikliğinden sonra servisi yeniden başlatmak, kaynak tüketen ya da hatalı çalışan bir servisi geçici olarak kapatmak, ya da kullanılmayan bir servisin sunucu her açıldığında otomatik başlamasını engellemek. Modern dağıtımların tamamı systemd kullanır; servisler (birim/unit olarak adlandırılır) systemctl komutuyla yönetilir.

İki farklı durum birbirine karıştırılmamalı: active/inactive servisin şu anda çalışıp çalışmadığını, enabled/disabled ise sunucu yeniden başladığında otomatik açılıp açılmayacağını gösterir. Bir servis aktif ama devre dışı (disabled) olabilir; bu durumda çalışmaya devam eder ama sunucu yeniden başlarsa kendiliğinden açılmaz.

Adım Adım Servis Durdurma ve Aktif Etme

1. Servisin Durumunu Görüntüleyin

1. Servisin şu anki durumunu sorgulayın:

   systemctl status cron

   Beklenen sonuç (test sunucusunda alınan gerçek çıktı): ● cron.service - Regular background program processing daemon, Loaded: loaded (...; enabled; preset: enabled), Active: active (running) since ..., Main PID: 1305 (cron). “Loaded” satırındaki enabled açılışta otomatik başladığını, “Active” satırındaki active (running) şu an çalıştığını gösterir.

2. Servisi Durdurun, Başlatın ya da Yeniden Başlatın

1. Servisi durdurun:

   sudo systemctl stop <servis>

   Beklenen sonuç: komut sessizce biter; systemctl status <servis> artık “Active: inactive (dead)” gösterir.

2. Servisi başlatın:

   sudo systemctl start <servis>

   Beklenen sonuç: komut sessizce biter; durum tekrar “Active: active (running)” olur.

3. Yapılandırma değişikliğinden sonra yeniden başlatın:

   sudo systemctl restart <servis>

   Beklenen sonuç: servis durdurulup yeniden başlatılır; yalnızca ayar dosyasını yeniden okutmak yeterliyse systemctl reload <servis> kesintisiz çalışır (her servis desteklemez).

3. Açılışta Otomatik Başlamayı Ayarlayın

1. Şu anki ayarı görün:

   systemctl is-enabled ssh

   Beklenen sonuç (test sunucusunda alınan gerçek çıktı): disabled. Bu, SSH’ın şu an çalıştığı (systemctl is-active ssh “active” döner) ama sunucu yeniden başladığında systemd tarafından otomatik açılmayacağı anlamına gelir; bazı dağıtım imajlarında SSH soket etkinleştirmeyle açılır ve bu satır normaldir.

2. Otomatik başlamasını açın ya da kapatın:

   sudo systemctl enable <servis>sudo systemctl disable <servis>

   Beklenen sonuç: enable “Created symlink …” mesajı verir; disable ilgili symlink’i kaldırır. systemctl is-enabled <servis> ile sonucu doğrulayın.

4. Çalışan Tüm Servisleri Listeleyin

1. Sunucudaki aktif servisleri toplu görün:

   systemctl list-units --type=service --state=running

   Beklenen sonuç (test sunucusunda alınan gerçek çıktı, kısaltılmış): cron.service loaded active running, rsyslog.service loaded active running, ssh.service loaded active running, systemd-journald.service loaded active running — boş bir VDS’te bile systemd, günlükleme ve zamanlanmış görev servisleri her zaman çalışır.

Doğrulama

Hâlâ Çözülmediyse

• “Unit not found” hatası alıyorsunuz. Servis adını yanlış yazmış olabilirsiniz; systemctl list-units --type=service --all ile tam adını bulun.
• Servis durduruldu ama uygulama hâlâ hata veriyor. Sunucunuz genel olarak yavaşlıyor olabilir; CPU ve RAM kullanımını top/htop ile izleyin.
• “Failed to restart” hatası veriyor. Yapılandırma dosyasında hata olabilir; servise özel log’u journalctl -u <servis> -n 50 ile inceleyin.
• Disk doluluğundan servis başlamıyor. Önce disk kullanımını denetleyin.