top ve htop ile Sunucu CPU/RAM Kullanımı Nasıl İzlenir

Son gözden geçirme: Eylül 2026 · AlmaLinux 9, Rocky 9 ve Ubuntu 22.04/24.04 resmî dokümanına göre

Top Htop ile Kaynak İzleme Ne İşe Yarar

top, sunucunun o anki CPU, bellek ve süreç durumunu saniyede bir yenileyerek gösteren, her Linux dağıtımında hazır gelen bir araçtır. En üstteki load average satırı son 1, 5 ve 15 dakikanın ortalama iş yükünü verir; bu değer çekirdek sayısına yakın ya da altındaysa yük normaldir, sürekli üzerindeyse sunucu kuyruklanıyor demektir.

htop aynı bilgiyi renkli çubuklar ve çekirdek başına ayrı gösterge ile sunar; kurulum gerektirir ama günlük takip için daha hızlı okunur. Paylaşımlı hostingte SSH erişimi olmadığından bu komutlar çalışmaz, oradaki kaynak takibi cPanel’in Kaynak Kullanımı ekranından yapılır.

Top Htop ile Kaynak İzlemeye Nereden Başlanır

1. Genel yükü görün.top ya da htop çalıştırıp load average değerini çekirdek sayınızla (nproc komutuyla öğrenilir) karşılaştırın.

   nproctop

   Beklenen sonuç: nproc çekirdek sayısını verir; top‘taki load average bu sayının belirgin altındaysa yük normaldir.

2. CPU sütunlarını okuyun.%Cpu(s) satırındaki us (kullanıcı süreçleri), sy (çekirdek/sistem işleri), wa (disk G/Ç beklemesi) ve id (boşta kalan işlemci) yüzdelerine bakın; wa yüksekse sorun CPU’da değil disktedir.
3. Süreç bazında sıralayın. En çok kaynak tüketen süreci bulmak için sıralayın; htop‘ta ise F6 ile aynı sıralamayı fare kullanmadan yapabilirsiniz.

   ps aux --sort=-%cpu | headps aux --sort=-%mem | head

   Beklenen sonuç: listenin başında CPU ya da bellek tüketen sürecin adı, PID’i ve kullanıcısı görünür.

4. RES ve VIRT sütunlarını karıştırmayın.top/htop çıktısındaki VIRT, sürecin ayırdığı toplam sanal adres alanıdır (paylaşılan kütüphaneler ve haritalanmış dosyalar dahil olduğu için genelde çok büyük görünür); gerçek fiziksel RAM tüketimi RES sütunundadır. Bir süreci değerlendirirken VIRT‘e değil RES‘e bakın.
5. Belleği free -h ile okuyun. “free” sütunu düşük çıksa bile Linux çekirdeği boşta kalan RAM’i disk önbelleğine (buff/cache sütunu) ayırır; bu bellek uygulama istediği an geri verilir. Gerçek durumu görmek için “free” değil “available” sütununa bakın.

   free -h

   Beklenen sonuç: “available” sütunu, uygulamaların anında kullanabileceği gerçek boş belleği gösterir.

6. Disk G/Ç beklemesini ayrıca doğrulayın.%wa sürekli yüksekse cihaz bazında iostat, süreç bazında iotop ile hangi diskin ya da hangi sürecin G/Ç’yi tükettiğini bulun.

   iostat -x 2iotop -o

   Beklenen sonuç: iostat cihaz başına %util değerini, iotop ise en çok disk yazan/okuyan süreci listeler; iostat/iotop kurulu değilse AlmaLinux’ta dnf install sysstat iotop, Ubuntu/Debian’da apt install sysstat iotop ile kurun.

Sürekli Yüksek Yükte Sırayla Bakılacaklar

• load average‘ı çekirdek sayısıyla karşılaştırın; belirgin üzerinde değilse başka bir belirti (yavaş sayfa, zaman aşımı) arayın.
• ps aux --sort=-%cpu ile sorumlu süreci bulun, bilinen bir servisse (veritabanı, PHP-FPM) günlüklerine bakın.
• %wa yüksekse süreç öldürmek yerine iostat/iotop ile disk performansına odaklanın.
• Swap satırı sürekli doluysa kalıcı çözüm bellek ihtiyacını azaltmak ya da paketi büyütmektir.
• Yük belirli saatlerde tekrarlıyorsa crontab -l ile zamanlanmış görevleri kontrol edin.

Doğrulama

Hâlâ çözülmediyse

• Yük tek bir sürece değil genel trafiğe bağlıysa paylaşımlı hosting hesabıyla VPS/VDS arasındaki farkı ve cPanel’den takip yöntemini CPU yükü takip kartında görebilirsiniz.
• Diskte yer daralması G/Ç beklemesini artırıyorsa önce disk kullanımını denetleme kartıyla yer açın.
• Sorumlu süreç durmayan bozuk bir servisse servisi güvenle durdurup yeniden başlatma adımlarını servis yönetimi kartında bulabilirsiniz.
• Yük hesabınızın gerçek ve sürekli büyümesinden kaynaklanıyorsa mevcut paketin sınırına yaklaşmışsınız demektir; güncel VPS/VDS seçenekleri ürün sayfasındadır.