Kısaca özet
- Alan adı nedir sorusunun kısa cevabı: bir web sitesine ya da e-posta sunucusuna ulaşmak için sayısal IP adresi yerine kullanılan, DNS tarafından IP adresine çevrilen okunabilir adrestir.
- Bir alan adı sağdan sola okunur: en sağda uzantı (TLD), solunda kayıt edilen ad, en solda isteğe bağlı alt alan adı (www, blog, destek) bulunur.
- Tarayıcı bir adresi açarken önce DNS’e sorar; kök sunucular, uzantı sunucuları ve alan adının ad sunucuları sırayla cevap verir, sonunda IP adresi bulunur.
- Alan adı satın alınan bir mülk değildir; genel uzantılarda ICANN kurallarına göre, .tr uzantılarında TRABİS kurallarına göre belirli bir süre için kayıt edilir ve yenilenmezse elden çıkar.
- Alan adı adrestir, hosting ise sitenin dosyalarının durduğu sunucu alanıdır; ikisi ayrı hizmettir, ayrı yenilenir ve farklı firmalardan alınabilir.
- Alan adını hostinge bağlamak için ad sunucusu (nameserver) kaydı hosting firmasının ad sunucularına çevrilir ya da DNS’te A kaydı sunucunun IP adresine yönlendirilir.
Bir site kurmaya karar verdiğinizde karşınıza ilk çıkan iki kalem alan adı ve hostingtir. İkisi çoğu zaman aynı sepette satıldığı için tek bir ürün gibi algılanır; yenileme faturası ayrı ayrı geldiğinde ya da site başka firmaya taşınırken fark ortaya çıkar. Alan adı nedir, internet üzerinde nasıl bulunur, kime aittir ve hostingten nerede ayrılır? Aşağıdaki bölümler bu dört soruyu, uzantı seçimine girmeden, alan adının çalışma mantığı üzerinden cevaplar.
Alan Adı Nedir ve Hangi Parçalardan Oluşur
İnternete bağlı her sunucunun sayısal bir IP adresi vardır. İnsanlar sayı dizisi ezberlemez, bu yüzden adres defteri gibi çalışan bir sistem kurulmuştur: Alan Adı Sistemi, kısaca DNS. Alan adı nedir sorusunun teknik cevabı budur; DNS’e kayıtlı, okunabilir ve benzersiz bir addır. Aynı ad hem web sitesinin hem de e-posta adreslerinin ([email protected]) temelidir.
Bir alan adı noktalarla ayrılmış parçalardan oluşur ve sağdan sola doğru okunur. destek.ornekfirma.com örneğinde en sağdaki com üst düzey alan adıdır (TLD). Solundaki ornekfirma sizin kayıt ettirdiğiniz ikinci düzey addır. En soldaki destek ise alt alan adıdır; bunu kayıt kuruluşundan almazsınız, DNS panelinizden istediğiniz kadar oluşturursunuz.
Bilgi
Türkiye uzantılarında yapı bir kademe daha derindir. ornekfirma.com.tr adresinde tr ülke uzantısıdır, com onun altındaki ikinci düzeydir ve sizin kayıt ettirdiğiniz ad üçüncü düzeyde durur. Kullanıcı açısından fark yoktur; kayıt kuralları ise uzantıya göre değişir.
Hangi uzantının yaygın olduğu ve hangi projeye uyduğu ayrı bir karardır; uzantı türlerini en popüler domain uzantıları yazısında, isim seçiminin ölçütlerini ise alan adı nasıl seçilir yazısında bulabilirsiniz.
Alan Adı Nasıl Çalışır, DNS Çözümleme Adımları
Tarayıcıya bir adres yazdığınızda bilgisayarınız önce kendi önbelleğine bakar. Cevap yoksa soruyu internet servis sağlayıcınızın ya da seçtiğiniz bir DNS çözümleyicisine iletir. Çözümleyici de cevabı bilmiyorsa zinciri baştan yürür: kök sunucular ona .com sunucularının yerini söyler, .com sunucuları alan adının hangi ad sunucularında tutulduğunu söyler, o ad sunucuları da sitenin IP adresini verir.
Bu adımların hepsi genelde milisaniyeler içinde biter ve sonuç bir süre önbellekte tutulur. Ad sunucusu ya da IP adresi değiştirildiğinde değişikliğin her yerde görünmesinin zaman almasının sebebi bu önbellektir; eski kayıt, tanımlı saklama süresi (TTL) dolana kadar bazı çözümleyicilerde yaşamaya devam eder.
Örnek senaryo
Bir mobilya atölyesi sitesini yeni hosting firmasına taşıdı ve ad sunucularını akşam saatlerinde değiştirdi. Ertesi sabah ofisteki bilgisayarlar yeni siteyi açarken bazı müşteriler hâlâ eski sunucuya ulaşıyordu. Sorun taşımada değil önbellekteydi; eski kayıtların süresi dolduğunda bütün ziyaretçiler yeni sunucuya yönlendi. Taşımayı düşük trafikli bir saatte yapıp eski hostingi birkaç gün açık tutmak bu geçişi sorunsuz kıldı.
Alan Adını Kim Kayıt Eder, Kime Aittir
Alan adı sisteminde üç taraf vardır. Kayıt işletmecisi (registry) bir uzantının veritabanını tutar. Kayıt kuruluşu (registrar) sizin başvurunuzu alıp o veritabanına işler; alan adını satın aldığınız firma budur. Genel uzantılarda bu düzenin kurallarını ICANN koyar. ICANN’in alan adı kayıt süreci sayfası kayıt kuruluşunun alan adını kaydettiğini, kayıt işletmecisinin ise uzantının veritabanını ve ad sunucularını yönettiğini anlatır.
Türkiye uzantılarında (.tr, .com.tr, .org.tr ve diğerleri) kayıtlar TRABİS üzerinden yürür; başvurular yetkili kayıt kuruluşları aracılığıyla yapılır. TRABİS’in sıkça sorulan sorular sayfası .tr alan adının bir defada en az bir, en fazla beş yıl için tahsis edildiğini belirtir.
Dikkat
Alan adı kalıcı bir mülk değildir, süreli bir kullanım hakkıdır. Kayıt süresi dolduğunda yenilenmezse önce askıya alınır, ek süreler de geçerse başkasının kaydına açılır. Kayıt sahibi (registrant) bilgisinde ajansınızın ya da çalışanınızın adı değil, şirketinizin adı yazmalıdır; aksi hâlde ilişki bittiğinde alan adını geri almak uğraştırır.
Alan Adı ile Hosting Arasındaki Fark
En sade benzetmeyle alan adı sokaktaki adres levhasıdır, hosting ise o adresteki binadır. Levha olmadan bina bulunamaz, bina olmadan levha boş bir arsayı gösterir. Alan adını kaydettirdiğiniz firma ile hostingi aldığınız firma aynı olmak zorunda değildir; alan adının DNS ayarları hangi sunucuyu gösteriyorsa site oradan açılır.
| Özellik | Alan adı | Hosting |
|---|---|---|
| Ne işe yarar | Ziyaretçiyi doğru sunucuya yönlendiren adres | Site dosyalarını, veritabanını ve e-postayı barındıran sunucu alanı |
| Nereden alınır | Kayıt kuruluşundan | Hosting sağlayıcısından |
| Süresi | Yıllık kayıt, uzantı kurallarına göre çok yıllık | Aylık ya da yıllık dönem |
| Taşınabilir mi | Transfer kodu ile başka kayıt kuruluşuna | Dosya ve veritabanı yedeğiyle başka sunucuya |
| Süresi dolarsa | Site ve e-posta adresi çalışmaz, ad elden çıkabilir | Dosyalar erişilemez olur, alan adı sizde kalır |
Alan Adını Hostinge Bağlamanın İki Yolu
Birinci yol ad sunucusu değiştirmektir. Alan adının yönetim panelinde nameserver alanlarına hosting firmasının ad sunucularını yazarsınız; bundan sonra DNS kayıtlarınızın tamamı hosting tarafında yönetilir. Narhost’ta bu ad sunucuları ln1.narhost.com ve ln2.narhost.com adresleridir. İkinci yol ad sunucularını olduğu yerde bırakıp yalnız A kaydını sunucunun IP adresine yönlendirmektir; e-postası başka bir hizmette olan işletmeler bu yolu tercih eder.
Hangi yolu seçerseniz seçin, değişiklik önbellek süreleri dolana kadar her yerde aynı anda görünmez. Panel adımları için destek merkezindeki nameserver nasıl değiştirilir kartını izleyebilirsiniz.
Alan Adı Alırken İlk Bakılacaklar
İsim kararı verildikten sonra kayıt aşamasında dikkat edilecek birkaç teknik nokta kalır. Kayıt sahibi bilgisinin doğru olması, yönetim paneline sizin erişebilmeniz, yenileme tarihinin takvimde olması ve WHOIS bilgilerinin gizlenip gizlenmediği bunların başında gelir. Türkiye’de faaliyet gösteren bir işletmeyseniz .com ile .com.tr arasındaki kararı .com mu .com.tr mi yazısındaki ölçütlerle verebilirsiniz.
Sonuç
Alan adı nedir sorusunun pratik karşılığı şudur: IP adresinin okunabilir hâli, sitenizin ve e-postanızın kimliği, süreli olarak kayıt ettirdiğiniz bir haktır. Hostingten ayrı bir hizmettir; ayrı yenilenir, ayrı taşınır. Kayıt sahibini şirketiniz yapın, yenileme tarihini takip edin, ad sunucusu ayarını hosting firmanıza göre yapın.
Kontrol Listesi
- Kayıt sahibi alanında şirketinizin ya da kendi adınızın yazdığını doğrulayın.
- Alan adının yönetim paneline kendi hesabınızla erişebildiğinizden emin olun.
- Yenileme tarihini takvime ekleyin ve otomatik yenilemeyi açın.
- Kayıt sahibi e-posta adresinin alan adının kendisine bağlı olmamasına dikkat edin; alan adı düşerse o adrese gelen uyarıları da alamazsınız.
- Ad sunucularının hosting firmanızın ad sunucularını gösterdiğini kontrol edin.
- E-postanız başka bir hizmetteyse ad sunucusu değiştirmeden önce MX kayıtlarını not edin.
- WHOIS gizliliğinin açık olup olmadığını kontrol edin.
Sıkça sorulan sorular
Alan adı nedir diye soran birine tek cümleyle ne söylenir?
Alan adı, bir web sitesine ve o siteye bağlı e-posta adreslerine ulaşmak için kullanılan, DNS tarafından sunucunun IP adresine çevrilen okunabilir addır. Kayıt kuruluşundan belirli bir süre için alınır, hostingten ayrı bir hizmettir ve süresi dolmadan yenilenmesi gerekir.
Hosting almadan yalnız alan adı kaydettirebilir miyim?
Evet. Alan adını bugün kaydettirip hostingi aylar sonra alabilirsiniz; bu sürede ad sizin adınıza ayrılmış olur. Site yayında olmadığı için ziyaretçi bir sayfa göremez. İsmi başkasına kaptırmamak isteyen girişimler çoğu zaman ilk adım olarak yalnız alan adını kaydettirir.
Alan adı ile hosting aynı firmadan alınmak zorunda mı?
Hayır. Alan adı bir kayıt kuruluşunda, hosting başka bir sağlayıcıda olabilir. Bağlantıyı ad sunucusu ya da A kaydı kurar. Tek firmada tutmak fatura ve destek takibini kolaylaştırır, ayrı tutmak ise hosting değiştirirken alan adına dokunmamanızı sağlar.
Alan adı gerçekten satın alınmış olur mu?
Hayır, alan adı süreli bir kayıttır. Genel uzantılarda kayıt kuruluşuyla yaptığınız sözleşme ve ICANN kuralları, .tr uzantılarında TRABİS kuralları geçerlidir. Süreyi yenilediğiniz sürece ad sizde kalır; yenilemezseniz ek süreler geçtikten sonra başkası kaydettirebilir.
Alt alan adı için ayrıca ücret ödenir mi?
Alt alan adları kayıt kuruluşundan alınmaz, kendi alan adınızın DNS’inde oluşturulur. blog.firmaniz.com ya da magaza.firmaniz.com gibi adresleri hosting panelinizden ya da DNS yönetiminden ek kayıt ücreti ödemeden tanımlayabilirsiniz; hosting paketinizin alt alan adı sınırı varsa o sınır geçerlidir.
Aynı kümede sık sorulan bir başka soru subdomain nedir, alt dizin mi subdomain mi; ayrıntıları ayrı yazıda ele aldık.
Narhost’ta
Alan adı kaydında WHOIS gizliliği ve DNS yönetimi ücretsizdir, kayıt ya da transfer ettiğiniz alan adları için özel nameserver tanımlayabilirsiniz.