Kısaca özet
- Uptime garantisi, hosting sağlayıcısının hizmetin belirli bir dönem boyunca erişilebilir kalacağını yüzde olarak taahhüt etmesidir; %99,9 yılda yaklaşık 8 saat 46 dakika, %99,99 ise yaklaşık 53 dakika kesintiye izin verir.
- %99,9 ile %99,99 arasındaki fark kâğıtta binde dokuz gibi görünür, pratikte on kattır: yılda yaklaşık 7 saat 53 dakikalık ek kesinti hakkı.
- Yüzdenin gerçek anlamını üç şey belirler: ölçüm dönemi (aylık ya da yıllık), planlı bakımın hesaba katılıp katılmadığı ve neyin ölçüldüğü (ağ, sunucu ya da siteniz).
- Taahhüt genellikle sağlayıcının altyapısını kapsar; bozuk eklenti, dolan disk ya da hesap kaynak sınırının aşılması gibi hesaptan doğan kesintiler bu hesaba girmez.
- Sözleşmede kapsam, ölçüm yöntemi, istisnalar, talep süresi ve telafi biçimi okunmadan yüzdeye bakarak karar verilmez.
- Sağlayıcının raporuna bağlı kalmamak için sitenizi 1 dakikalık aralıkla dışarıdan kontrol eden bağımsız bir izleme kurun.
Hosting paketlerini karşılaştırırken neredeyse her sayfada bir yüzde görürsünüz: %99,9, %99,95, %99,99. Rakamlar birbirine o kadar yakın ki fark önemsiz görünür. Oysa uptime garantisi yıllık hesaba çevrildiğinde bu virgülden sonraki dokuzlar saatlerle ölçülen bir farka dönüşür. Siteniz sipariş alıyorsa ya da müşteriler randevuyu çevrim içi veriyorsa o saatlerin hangi güne denk geldiği de önem kazanır.
Uptime garantisi ne anlama gelir
Uptime, bir hizmetin ölçülen süre içinde erişilebilir olduğu zamanın oranıdır. Hesabı basittir: toplam süreden kesinti süresi çıkarılır ve sonuç toplam süreye bölünür. Uptime garantisi ise bu oranın belirli bir değerin altına düşmeyeceğine dair sağlayıcının verdiği sözdür. Sektörde bu değer genellikle “dokuz” sayısıyla anılır; %99,9 “üç dokuz”, %99,99 “dört dokuz” diye geçer.
Google’ın site güvenilirliği mühendisliği kitabındaki hizmet düzeyi hedefleri bölümü, ölçülen göstergeyi (SLI), hedefi (SLO) ve hedef tutturulamadığında ne olacağını tanımlayan anlaşmayı (SLA) birbirinden ayırır. Hosting sözleşmesindeki yüzde bu üçlünün sonuncusuna, yani sonucu olan bir taahhüde karşılık gelir.
%99 ile %99,99 arasında izin verilen kesinti süresi
Aşağıdaki tabloda her oranın izin verdiği en uzun kesinti yıl, ay ve hafta için ayrı hesaplandı. Yıl 365 gün, ay 30 gün, hafta 7 gün alındı. Saniyeler en yakın değere yuvarlandı.
| Uptime oranı | Yıllık kesinti | Aylık kesinti | Haftalık kesinti |
|---|---|---|---|
| %99 | 3 gün 15 sa 36 dk | 7 sa 12 dk | 1 sa 40 dk 48 sn |
| %99,5 | 1 gün 19 sa 48 dk | 3 sa 36 dk | 50 dk 24 sn |
| %99,9 | 8 sa 45 dk 36 sn | 43 dk 12 sn | 10 dk 5 sn |
| %99,95 | 4 sa 22 dk 48 sn | 21 dk 36 sn | 5 dk 2 sn |
| %99,99 | 52 dk 34 sn | 4 dk 19 sn | 1 dk |
%99,9 ile %99,99 farkı pratikte ne kadar
İki oran arasındaki fark yüzde olarak 0,09’dur, ama izin verilen kesinti on kat azalır: yılda 8 saat 45 dakikadan 53 dakikaya. Aradaki yaklaşık 7 saat 53 dakika, bir e-ticaret sitesinde bütün bir iş gününün öğleden sonrasına denk gelebilir. Tanıtım sitesi için bu fark çoğu zaman hissedilmez; sipariş, rezervasyon ya da ödeme alan bir site için doğrudan kaybedilen gelirdir.
Ölçüm dönemi de sonucu değiştirir. Yıllık ölçülen %99,9 taahhüdü, 8 saatin tamamının tek bir gece yaşanmasına izin verir ve sözleşme yine ihlal edilmemiş sayılır. Aylık ölçülen aynı oran ise bir ayda 43 dakikayı geçen kesintiyi ihlal sayar. Aynı yüzdeyi taşıyan iki taahhütten aylık ölçüleni müşteri için daha sıkıdır.
Örnek senaryo
Ankara’da çevrim içi çiçek satan bir işletme, siparişlerinin yaklaşık üçte birini Anneler Günü’nden önceki dört günde alıyor. Yıllık %99,9 taahhüdü, o dört günün birinde 3 saatlik bir kesintiye sözleşme açısından izin veriyor; işletme için bu, yılın en yoğun satış penceresinin önemli bir kısmının kaybı demek. İşletme sağlayıcı değiştirirken yalnız yüzdeye değil, ölçümün aylık yapılıp yapılmadığına ve kesinti anında destek hattının ne kadar hızlı yanıt verdiğine de baktı.
Uptime nasıl ölçülür, neyin ölçüldüğü neden önemli
Uptime, internet üzerindeki bir ya da daha fazla noktadan hedefe düzenli aralıklarla istek gönderilerek ölçülür. Üç ayrıntı sonucu belirler. Birincisi kontrol aralığıdır: 5 dakikada bir kontrol eden bir izleyici 3 dakikalık bir kesintiyi hiç görmeyebilir, 1 dakikalık aralık çok daha gerçekçi bir tablo verir. İkincisi kontrolün türüdür: sunucuya ping atmak yalnız makinenin ağda olduğunu gösterir, sayfayı isteyip 200 yanıtı beklemek sitenin gerçekten açıldığını doğrular. Üçüncüsü konumdur: tek noktadan yapılan ölçüm, o noktanın kendi ağ sorununu sizin kesintiniz sanabilir.
Sağlayıcıların taahhüdü çoğunlukla ağ ya da sunucu erişilebilirliğini kapsar. Sunucu çalışırken sitenizin 500 hatası vermesi, ağ uptime’ı açısından kesinti sayılmaz. Bu yüzden sağlayıcının raporunun yanında, sitenizin sayfasını isteyen bağımsız bir HTTP izleyicisi kurmanız gerçek erişilebilirliği görmenin tek yoludur.
Planlı bakım uptime hesabından çıkarılır mı
Çoğu hizmet sözleşmesi, önceden duyurulmuş planlı bakımı hesabın dışında tutar. Bu kendi içinde makul bir kuraldır; donanım değişimi ya da çekirdek güncellemesi için kısa bir kesinti kaçınılmazdır. Sorun, sınırı tanımlanmamış bir bakım istisnasıdır. Sözleşmede bakımın kaç gün önceden duyurulacağı, hangi saat aralığında yapılacağı ve ayda en fazla ne kadar sürebileceği yazmıyorsa, uptime garantisi kâğıt üzerinde kalabilir.
Bilgi
Hizmet düzeyi sözleşmesinde okunacak maddeler şunlardır: taahhüdün neyi kapsadığı (ağ, donanım, hizmetin tamamı), ölçümün nasıl ve hangi dönemle yapıldığı, istisnalar (planlı bakım, müşteri kaynaklı arızalar, saldırılar), ihlal durumunda telafinin biçimi ve telafiyi talep etmek için tanınan süre. Telafi sektörde çoğunlukla nakit iade değil, sonraki faturaya yansıyan hizmet kredisi şeklindedir.
Uptime garantisi olsa da siteniz neden açılmayabilir
Altyapı sorunsuz çalışırken de site kapanabilir. Paylaşımlı hostingte hesabınızın işlemci ya da bellek sınırını aşması sayfaların yavaşlamasına ve hata vermesine yol açar; bu sınırların nasıl işlediğini paylaşımlı hosting kaynak limitleri yazısında anlattık. Güncelleme sonrası bozulan bir eklenti, süresi dolan alan adı ya da SSL sertifikası, yanlış yapılan bir DNS değişikliği de sağlayıcının taahhüdünün dışında kalan yaygın kesinti nedenleridir.
Yoğun trafik saldırıları ayrı bir başlıktır. Ağ katmanındaki saldırılar altyapıda filtrelenirken uygulama katmanını hedefleyen istekler farklı önlem ister; ayrımı DDoS saldırısı nedir ve nasıl korunulur yazısında bulabilirsiniz. Siteniz ara ara açılmıyorsa sorunun sizden mi sağlayıcıdan mı kaynaklandığını ayırmak için site açılmıyor teşhis rehberindeki sırayı izleyin.
Kesinti arama görünürlüğünü de etkileyebilir. Google’ın HTTP durum kodları dokümanına göre 5xx hataları taramayı geçici olarak yavaşlatır; hata uzun süre devam ederse dizindeki adresler zamanla düşer. Birkaç dakikalık kesinti sıralamayı etkilemez, günlerce süren sorun etkiler.
Dikkat
Yüzde yüz erişilebilirlik vaat eden bir taahhüde temkinli yaklaşın. Donanım, yazılım ve ağ bakımı olan her sistemde kısa kesintiler olur; önemli olan bunların ne kadar süreceği, nasıl duyurulacağı ve ihlal durumunda sözleşmenin ne öngördüğüdür.
Sonuç
Uptime garantisi yüzdesi tek başına bir şey söylemez; ölçüm dönemi, kapsam ve istisnalarla birlikte okunduğunda anlam kazanır. Tanıtım sitesi için %99,9 çoğu zaman yeterlidir, sipariş ve ödeme alan bir site için %99,99 düzeyi ve aylık ölçüm aranmalıdır. Hangi taahhüt olursa olsun, kendi izlemenizi kurup rakamı bağımsız olarak doğrulayın.
Uptime taahhüdünü değerlendirirken kontrol listesi
- Taahhüt edilen yüzdeyi tablodaki yıllık ve aylık kesinti süresine çevirin.
- Ölçümün aylık mı yıllık mı yapıldığını sözleşmeden bulun.
- Taahhüdün ağı mı, sunucuyu mu, hizmetin tamamını mı kapsadığını öğrenin.
- Planlı bakımın duyuru süresini ve aylık üst sınırını kontrol edin.
- İhlal durumunda telafinin biçimini ve talep için tanınan süreyi not edin.
- Sitenizi 1 dakikalık aralıkla ve birden çok konumdan kontrol eden bir izleme servisi kurun.
- Kesinti anında hangi kanaldan destek isteyeceğinizi önceden belirleyin.
Uptime, hosting seçimindeki ölçütlerden yalnızca biridir; diğerleriyle birlikte nasıl tartılacağını hosting nasıl seçilir rehberinde bulabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Uptime garantisi %99,9 olan bir hosting yeterli mi?
Tanıtım sitesi, blog ya da kurumsal vitrin için genellikle yeterlidir; yılda en fazla yaklaşık 8 saat 46 dakikalık kesinti demektir. Sipariş, rezervasyon ya da ödeme alan sitelerde bu sürenin yoğun bir güne denk gelmesi doğrudan gelir kaybıdır; bu tür sitelerde %99,99 düzeyi ve aylık ölçüm tercih edilir.
Kesinti olursa sağlayıcıdan telafi alabilir miyim?
Bu, sağlayıcının hizmet düzeyi sözleşmesine bağlıdır. Sektörde telafi çoğunlukla sonraki faturaya yansıyan hizmet kredisi şeklindedir ve müşterinin belirli bir süre içinde talep etmesi gerekir. Koşulları satın almadan önce sağlayıcıya yazılı olarak sorun.
Planlı bakım kesintisi uptime oranına dahil mi?
Çoğu sözleşmede önceden duyurulan planlı bakım hesaba katılmaz. Önemli olan duyuru süresinin, bakım saat aralığının ve aylık üst sınırın yazılı olmasıdır. Sınırı olmayan bir bakım istisnası taahhüdü fiilen anlamsız kılabilir.
Sitemin uptime oranını kendim nasıl takip ederim?
Sitenizin sayfasını düzenli aralıklarla isteyen harici bir izleme servisi kullanın. Kontrol aralığını 1 dakika, kontrol türünü HTTP yanıtı olarak ayarlayın ve birden fazla konumdan doğrulama açın. Kesinti uyarısını e-posta ya da mesajla almak, sorunu müşteriden önce görmenizi sağlar.
Uptime yüksek olduğu hâlde site neden yavaş açılıyor?
Uptime yalnız sitenin açılıp açılmadığını ölçer, hızını değil. Yavaşlık çoğu zaman hesabın kaynak sınırına yaklaşmasından, önbellek eksikliğinden ya da ağır eklentilerden kaynaklanır. Hız ve erişilebilirlik ayrı ölçülür, ayrı iyileştirilir.
Konuyu bir adım ileri taşımak isterseniz veri merkezi Tier seviyeleri yazısına bakabilirsiniz.
Bu kararla bağlantılı bir soru daha var: sunucu izleme ve takip edilecek metrikler ayrı bir yazıda anlatıldı.
Narhost’ta
Hosting altyapımız Equinix veri merkezinde, NVMe disklerle çalışır ve güncel uptime taahhüdü ürün sayfasında yazılıdır; bir sorun yaşarsanız destek talebiyle 7/24 ekibimize ulaşabilirsiniz.