Kısaca özet
- Sunucu izleme, işlemci, bellek, disk, ağ ve servis durumunu sürekli ölçüp eşik aşıldığında sizi uyaran sistemdir; amacı sorunu müşteriden önce görmektir.
- Takip edilmesi gereken sekiz temel metrik: CPU kullanımı, RAM ve swap, disk doluluğu, disk I/O bekleme süresi, ağ trafiği, yük ortalaması, servis durumu ve SSL sertifikasının kalan süresi.
- Alarm tek bir anlık değere değil, belirli bir süre boyunca aşılan eşiğe kurulmalıdır; örneğin CPU 10 dakika boyunca yüzde 90’ın üstündeyse.
- Dış izleme sitenin dışarıdan erişilebilir olup olmadığını, iç izleme sunucunun neden zorlandığını söyler; ikisi birbirinin yerini tutmaz.
- Disk doluluğu ve süresi dolan SSL sertifikası, önceden haber veren ama en sık atlanan iki kesinti sebebidir.
- Yönetimsiz VPS ve VDS’te izleme kurmak ve alarmlara bakmak sunucu sahibinin sorumluluğundadır.
Sabah telefonunuz çalıyor, bir müşteri siteye giremediğini söylüyor. Sunucuya bağlandığınızda disk yüzde yüz dolu, veritabanı gece üçte durmuş, log dosyası da aynı diski doldurduğu için ne olduğunu anlamak zor. Oysa disk bir haftadır her gün biraz daha doluyordu. Sunucu izleme tam bu tür arızaları önler: sorun müşteriye ulaşmadan, yavaş yavaş biriken bir eğriyken görünür hâle gelir. Hangi metriğin izleneceğini ve alarmın nasıl kurulacağını bilmek, gece telefonunun hiç çalmamasıyla her hafta çalması arasındaki farktır.
Sunucu İzleme Neden Gerekli
Bir sunucu nadiren tek anda çöker. Çoğu arıza günler önce iz bırakır: disk doluluk eğrisi yükselir, bellek kullanımı her yeniden başlatmadan sonra biraz daha hızlı tırmanır, yük ortalaması belirli saatlerde çekirdek sayısının üstüne çıkar. İzleme olmadan bu işaretleri ancak arıza gerçekleştikten sonra loglarda görürsünüz. İzleme varsa aynı işaret, müdahale için saatleriniz ya da günleriniz varken önünüze gelir.
İzlemenin ikinci faydası teşhistir. Site yavaşladığında “sunucu mu yetmiyor, kod mu hatalı, dışarıdan saldırı mı var” sorusunun cevabı geçmiş grafiklerde durur. Üçüncü faydası planlamadır: altı aylık bellek grafiği, bir üst pakete ne zaman geçmeniz gerektiğini tahminden değil veriden söyler.
Bilgi
Google’ın site güvenilirliği mühendisliği kitabı, izlemede dört altın sinyali öne çıkarır: gecikme, trafik, hata ve doygunluk. Kitabın izleme bölümü ayrıca şunu vurgular: yalnızca gerçek bir sorun olduğunda insanı uyaran, gürültüsü düşük bir alarm sistemi kurulmalıdır. Sunucu izleme kurgusunun tamamı bu iki fikrin üzerine oturur.
Hangi Metrikler Takip Edilmeli
Aşağıdaki tablo tek bir Linux sunucusunda izlenmesi gereken temel metrikleri, ne anlattıklarını ve başlangıç için makul bir alarm eşiğini gösteriyor. Eşikler örnektir; kendi sunucunuzun normal değerlerini birkaç hafta izledikten sonra ayarlamalısınız.
| Metrik | Ne gösterir | Örnek alarm eşiği | İlk bakılacak yer |
|---|---|---|---|
| CPU kullanımı | İşlemcinin ne kadar meşgul olduğu | 10 dakika boyunca yüzde 90 üstü | En çok işlemci tüketen süreçler |
| RAM ve swap | Bellek yetiyor mu, diske taşma var mı | Kullanılabilir bellek yüzde 10 altı ya da swap sürekli artıyor | Bellek sızdıran süreç, önbellek ayarları |
| Disk doluluğu | Dosya sistemindeki boş alan | Yüzde 80 uyarı, yüzde 90 kritik | Log dosyaları, eski yedekler, geçici dosyalar |
| Disk I/O bekleme | İşlemcinin diski ne kadar beklediği | 15 dakika boyunca belirgin artış | Veritabanı sorguları, yedekleme işleri |
| Ağ trafiği | Giren ve çıkan veri miktarı | Normal değerin birkaç katına ani sıçrama | Saldırı, bot trafiği, büyük dosya indirmeleri |
| Yük ortalaması | Çalışmayı ya da diski bekleyen iş sayısı | 15 dakikalık ortalama çekirdek sayısını aşıyor | CPU ve disk I/O birlikte |
| Servis durumu | Web sunucusu, veritabanı, e-posta ayakta mı | Servis durdu ya da port yanıt vermiyor | Servis logları |
| SSL kalan süre | Sertifikanın bitmesine kalan gün | 14 günden az | Otomatik yenileme görevi |
Yük Ortalaması ve Disk I/O Nasıl Okunur
Yük ortalaması en çok yanlış okunan metriktir. Linux çekirdeği bu değeri, çalışmak için sırada bekleyen ve diskten yanıt bekleyen işlerin 1, 5 ve 15 dakikalık ortalaması olarak hesaplar; tanımı Linux kılavuzundaki /proc/loadavg sayfasında yer alır. Bu yüzden değer tek başına yüksek ya da düşük değildir, çekirdek sayısıyla birlikte okunur. Dört çekirdekli bir sunucuda 4 civarı bir yük ortalaması dolu ama sağlıklı bir sistemi, sürekli 8 ise kuyrukta bekleyen işleri gösterir.
Yük yüksek ama CPU kullanımı düşükse sorun genellikle disktedir. İşler işlemciyi değil diski beklemektedir ve bu durum disk I/O bekleme süresinde görünür. Ağır bir yedekleme işi, indekssiz bir veritabanı sorgusu ya da diski dolduran bir log bu tabloyu üretir. Anlık durumu görmek için sunucuda top ve htop kullanımını top ve htop ile kaynak izleme kartında bulabilirsiniz.
Eşik ve Alarm Mantığı
Kötü kurulmuş bir alarm sistemi, hiç olmamasından bile zararlı olabilir. Her kısa sıçramada gelen bildirim bir hafta içinde görmezden gelinmeye başlar ve gerçek alarm gürültünün içinde kaybolur. İyi bir sunucu izleme kurgusu üç kurala dayanır. Birincisi, alarm anlık değere değil süreye bağlanır: CPU’nun bir saniye yüzde yüze çıkması normaldir, on dakika orada kalması değildir. İkincisi, iki seviye kullanılır: uyarı e-postayla gelir ve mesai içinde bakılır, kritik alarm ise telefona gelir ve hemen bakılır.
Üçüncüsü, her alarmın bir sahibi ve bir ilk adımı olur. “Disk yüzde 90” alarmı gelince kimin bakacağı ve ilk olarak hangi klasörün kontrol edileceği yazılıysa müdahale dakikalar sürer. Sahibi olmayan alarm, e-posta kutusunda okunmamış bir satırdan ibarettir.
Dikkat
İzleme ajanını ve grafiklerini izlediği sunucunun kendisinde tutmak yaygın bir hatadır. Sunucu çöktüğünde ya da ağ bağlantısı kesildiğinde alarmı gönderecek sistem de onunla birlikte susar. En azından “sunucu yanıt vermiyor” kontrolü, sunucunun dışındaki bir noktadan yapılmalıdır.
Dış İzleme ile İç İzleme Arasındaki Fark
Dış izleme, sitenizi dünyanın farklı noktalarından belirli aralıklarla ziyaret eder ve yanıt gelip gelmediğini, ne kadar sürdüğünü ölçer. Size “site şu an erişilebilir mi” sorusunun cevabını verir ve kesinti süresini kayıt altına alır. Kesinti sürelerinin sözleşmedeki erişilebilirlik taahhüdüyle nasıl karşılaştırıldığını uptime garantisi nedir yazısı ayrıntılı anlatıyor.
İç izleme ise sunucunun içine kurulan bir ajanla işlemci, bellek, disk ve servis metriklerini toplar. Dış izleme “site kapandı” der, iç izleme “çünkü disk doldu” der. Açık kaynak izleme yazılımları ya da uygulama performans izleme servisleri bu işi görür; örneğin bir izleme ajanının Ubuntu ve AlmaLinux’a nasıl kurulduğunu izleme ajanı kurulumu kartında görebilirsiniz. Sağlıklı bir kurgu ikisini birlikte kullanır.
Örnek senaryo
On iki müşterinin WordPress sitesini tek bir VPS’te barındıran bir ajans, yalnızca dış izleme kullanıyordu ve alarm hep “site kapandı” anında geliyordu. Sunucuya iç izleme ajanı kurup disk için yüzde 80, bellek için yüzde 90 uyarısı tanımladılar. İlk ay iki uyarı geldi: biri 11 GB’a ulaşmış bir hata logu, diğeri gece çalışan bir yedekleme işinin bıraktığı geçici dosyalardı. İkisi de kesinti yaşanmadan, mesai saatinde çözüldü.
Yönetimsiz Sunucuda İzleme Kimin İşi
Paylaşımlı hostingte sunucunun sağlığını hosting sağlayıcısı izler; siz yalnızca kendi hesabınızın kaynak kullanımını görürsünüz. VPS ve VDS’te durum farklıdır. Narhost VPS ve VDS ürünleri yönetimsizdir: altyapı ve ağ Narhost’tadır, sunucunun içindeki işletim sistemi, servisler ve bunların izlenmesi sunucu sahibinin sorumluluğundadır. Yani izleme ajanını kurmak, eşikleri belirlemek ve alarma bakmak sizin işinizdir.
Bu yük göz korkutmamalı. Tek bir sunucu için birkaç temel metrik, iki seviyeli alarm ve dışarıdan bir erişilebilirlik kontrolü bir öğleden sonra kurulur. Sanal sunucu tipleri arasında sorumluluğun nasıl dağıldığını VPS mi VDS mi bulut sunucu mu karşılaştırmasında görebilirsiniz; güncel VPS sunucu paketleri ise ürün sayfasında listeleniyor.
Sonuç
Sunucu izleme, arızayı müşteriden önce görmenin tek güvenilir yoludur. Sekiz temel metriği izleyen, süreye bağlı iki seviyeli alarm kuran ve dış kontrolü sunucunun dışında tutan bir düzen, küçük bir ekip için bile birkaç saatlik kurulumla hazır olur ve disk dolması ya da sertifika bitmesi gibi önlenebilir kesintileri neredeyse sıfıra indirir.
Sunucu İzleme Kurulumu İçin Kontrol Listesi
- CPU, RAM, disk doluluğu, disk I/O, ağ ve yük ortalamasını toplayan bir ajan kurun.
- Web sunucusu, veritabanı ve e-posta servislerinin ayakta olup olmadığını kontrol eden denetim ekleyin.
- Sitenin dışarıdan erişilebilirliğini sunucu dışındaki bir noktadan ölçün.
- Alarmları anlık değere değil, belirli bir süre boyunca aşılan eşiğe bağlayın.
- Uyarı ve kritik olmak üzere iki seviye tanımlayın, kanallarını ayırın.
- SSL sertifikası bitimine 14 gün kala uyarı alacak şekilde ayarlayın.
- Her alarm için sorumlu kişiyi ve ilk kontrol adımını yazın.
- İlk birkaç haftanın grafiklerine bakıp eşikleri kendi sunucunuza göre güncelleyin.
Sıkça sorulan sorular
Küçük bir VPS için sunucu izleme gerçekten gerekli mi?
Evet. Küçük sunucularda kaynak payı dar olduğu için disk ya da bellek daha çabuk dolar ve sorun daha hızlı kesintiye dönüşür. Tek sunucu için bile temel metrikler, disk doluluk uyarısı ve dışarıdan erişilebilirlik kontrolü kurmak birkaç saat sürer ve ilk ciddi arızada kendini fazlasıyla öder.
Yük ortalaması kaç olursa sorun var demektir?
Sabit bir sayı yoktur, değer çekirdek sayısıyla birlikte okunur. 15 dakikalık yük ortalaması sürekli olarak çekirdek sayısının üstündeyse işler sırada bekliyor demektir. Aynı anda CPU kullanımı düşükse darboğaz büyük olasılıkla disktedir, disk I/O bekleme süresine bakmak gerekir.
Dış izleme tek başına yeterli mi?
Yeterli değildir. Dış izleme sitenin kapandığını söyler ama nedenini söylemez ve genellikle sorun gerçekleştikten sonra haber verir. İç izleme disk dolması ya da bellek tükenmesi gibi sorunları kesinti yaşanmadan önce gösterir. İkisi birlikte kullanıldığında hem erken uyarı hem de hızlı teşhis mümkün olur.
İzleme ajanı sunucuyu yavaşlatır mı?
Doğru yapılandırılmış bir izleme ajanı çok az kaynak tüketir; metrikleri belirli aralıklarla okur ve küçük paketler hâlinde gönderir. Çok sık örnekleme ya da ayrıntılı uygulama izlemesi açıldığında tüketim artabilir. Küçük sunucularda örnekleme aralığını bir dakika civarında tutmak dengeli bir başlangıçtır.
SSL sertifikasının bitmesi neden izleme konusu?
Otomatik yenileme sessizce başarısız olabilir; alan adının yönlendirmesi değişmiş ya da doğrulama dosyasına erişim engellenmiş olabilir. Sertifika bittiğinde ziyaretçiler tarayıcı uyarısı görür ve çoğu siteyi terk eder. Kalan gün sayısını izlemek, bu kesintiyi haftalar önceden fark etmenizi sağlar.
Narhost’ta
VPS paketlerimizde NVMe disk, 50 Gbps port, anında kurulum ve tarayıcı terminali standarttır; root erişimi sizde olduğu için istediğiniz izleme ajanını kurup alarmlarınızı kendi kurallarınızla yönetebilirsiniz.