Kısaca özet
- Snapshot yedek yerine geçmez: diskin belirli bir andaki durumunu aynı depolama üzerinde tutan bir geri dönüş noktasıdır, ayrı bir kopya değildir.
- Snapshot çoğu yapıda yalnız değişen blokları saklar ve okumak için asıl diske dayanır; asıl disk ya da depolama havuzu giderse snapshot da gider.
- Veritabanı çalışırken alınan snapshot “çökme tutarlı” olur: geri döndüğünüzde veritabanı elektrik kesilmiş gibi açılır ve kurtarma adımı çalıştırır.
- Snapshot’ın en doğru kullanım anı, işletim sistemi veya uygulama güncellemesi gibi riskli bir işlemden hemen öncesidir; birkaç saat ya da gün içinde silinmesi beklenir.
- Kalıcı koruma için dosya ve veritabanı yedeği sunucu dışında, 3-2-1 kuralına göre (üç kopya, iki ortam, biri başka konumda) tutulmalıdır.
- Yönetimsiz VPS’te hem snapshot planı hem de yedek düzeni sunucu sahibinin sorumluluğundadır.
VPS panelinde “Snapshot al” düğmesi görünce yedek sorununun çözüldüğünü düşünmek kolaydır: tek tıkla sunucunun tamamı kaydediliyor, geri dönmek de tek tık. Bir disk arızası, silinen bir sunucu ya da haftalar sonra fark edilen bir veri bozulması yaşanana kadar bu düşünce doğru görünür. Snapshot yedek midir sorusunun cevabı, snapshot’ın diskte nasıl tutulduğuna bakınca netleşir; bu mekanizmayı bilen biri onu ne zaman kullanacağını ve neyin yerine koymayacağını da bilir.
Snapshot Nedir, Diskte Ne Olur
Snapshot, bir diskin belirli bir andaki durumunun dondurulmuş görüntüsüdür. Çoğu sanallaştırma ve depolama katmanında bu görüntü, diskin tamamı kopyalanarak değil “yazma anında kopyalama” (copy-on-write) yöntemiyle oluşturulur. Linux çekirdeğinin device-mapper snapshot belgesi bu yöntemi açıkça tarif eder: yalnız değişen veri parçaları ayrı bir alana kopyalanır, değişmeyen bloklar okunurken doğrudan asıl diske gidilir.
Bu tasarım snapshot’ı hızlı ve ucuz yapar. Saniyeler içinde alınır, ilk anda neredeyse hiç yer kaplamaz. Aynı tasarım, snapshot’ın asıl diske bağımlı olduğunu da gösterir: snapshot kendi başına tam bir kopya değildir, asıl diskin üzerine yazılmış bir fark kaydıdır.
Bilgi
Bazı sanallaştırma platformları bellek ve işlemci durumunu da içeren “sanal makine snapshot’ı” alabilir; geri döndüğünüzde sunucu kaldığı yerden çalışmaya devam eder. Bu da aynı depolama alanında tutulur ve aynı bağımlılık kuralına tabidir.
Snapshot Yedek Yerine Neden Geçmez
Bir yedeğin görevi, asıl veriyi kaybettiğiniz senaryoda sizi kurtarmaktır. Snapshot yedek görevi görmez, çünkü asıl veriyi kaybettiren olayların çoğu snapshot’ı da birlikte götürür. Üç tipik durum var.
Birincisi aynı donanımdır. Snapshot genelde asıl diskle aynı depolama havuzunda durur; havuzda bir arıza ya da yanlış bir yapılandırma ikisini aynı anda etkiler. İkincisi aynı erişimdir. Panel hesabınız ele geçirilirse ya da sunucu yanlışlıkla silinirse, o sunucuya bağlı snapshot’lar da çoğu zaman silinir. Üçüncüsü süredir. Snapshot zinciri uzadıkça disk performansı düşer ve depolama dolar; bu yüzden snapshot’lar kısa süre tutulur. Haftalar sonra fark edilen bir sorun için elinizde temiz bir snapshot kalmamış olabilir.
Örnek senaryo
Küçük bir e-ticaret işletmesi VPS’inde her gece otomatik snapshot alıyor ve disk dolmasın diye yalnız son iki snapshot’ı saklıyor. Bir eklenti güncellemesi sipariş tablosundaki bazı kayıtları sessizce bozuyor; sorun dört gün sonra muhasebe mutabakatında fark ediliyor. Elde kalan iki snapshot da bozulmadan sonra alınmış. Bozulma öncesine ait tek kopya, bir çalışanın ay başında elle indirdiği veritabanı dökümü oluyor ve arada geçen üç haftanın siparişleri elle yeniden işleniyor.
Veritabanı Açıkken Alınan Snapshot Neden Riskli
Çalışan bir veritabanı, veriyi diske yazmadan önce bir kısmını bellekte tutar ve işlemleri kendi günlük dosyalarıyla takip eder. Tam o sırada alınan snapshot, veritabanını elektrik kesilmiş gibi yakalar. Buna “çökme tutarlı” (crash-consistent) görüntü denir. PostgreSQL’in dosya sistemi düzeyinde yedek belgesi bunu açıkça söyler: bu şekilde alınan kopyadan açılan veritabanı, önceki oturumun çöktüğünü varsayar ve günlük kayıtlarını yeniden oynatarak kurtarma yapar.
Modern veritabanı motorları bu kurtarmayı çoğu zaman başarır, ama “çoğu zaman” bir yedek stratejisi için yeterli değildir. Veri dosyaları ile günlük dosyaları farklı disklerdeyse ya da uygulama birden fazla veritabanını birlikte kullanıyorsa, snapshot anındaki tutarlılık daha da belirsizleşir. Veritabanı için güvenilir yol, veritabanının kendi döküm aracıyla alınan mantıksal yedektir; snapshot alınacaksa öncesinde yazmaları dondurmak ya da servisi kısa süre durdurmak gerekir.
Dikkat
Snapshot’tan geri döndüğünüzde snapshot anından sonra gelen her şey kaybolur: yeni siparişler, gelen e-postalar, yüklenen dosyalar. Canlı bir sitede geri dönüş kararı vermeden önce bu aradaki veriyi ayrıca dışa aktarın.
Snapshot, Tam, Artımlı ve Uzak Yedek Karşılaştırması
Dört yöntem birbirinin rakibi değildir; her biri farklı bir kaybı karşılar. Tablo, hangisinin neye karşı koruduğunu ve neye karşı korumadığını yan yana gösterir.
| Yöntem | Ne alır | Nerede durur | Korur | Korumaz |
|---|---|---|---|---|
| Snapshot | Diskin anlık durumu, fark kaydı olarak | Asıl diskle aynı depolama | Hatalı güncelleme, yanlış yapılandırma | Donanım arızası, sunucunun silinmesi, geç fark edilen bozulma |
| Tam yedek | Dosyaların ve veritabanının bağımsız kopyası | Seçtiğiniz hedef | Veri kaybı, geç fark edilen bozulma | Hedef aynı sunucudaysa donanım arızası |
| Artımlı yedek | Son yedekten bu yana değişenler | Seçtiğiniz hedef | Sık yedek alırken yer ve süre tasarrufu | Zincirde tek halka bozulursa sonraki noktalar |
| Uzak yedek | Tam ya da artımlı kopyanın sunucu dışı hâli | Farklı sunucu ya da depolama | Donanım arızası, hesap ele geçirilmesi, sunucu kaybı | Geri yükleme testi yapılmamışsa hiçbir şeyi garanti etmez |
Ne Zaman Snapshot, Ne Zaman Dosya ve Veritabanı Yedeği
Snapshot’ın parladığı an, riskli ve geri alınması zor bir işlemin hemen öncesidir: işletim sistemi sürüm yükseltmesi, çekirdek güncellemesi, web sunucusu ya da PHP sürüm değişikliği, bir panelin kurulumu. İşlem ters giderse dakikalar içinde önceki duruma dönersiniz; işlem başarılıysa snapshot’ı birkaç gün içinde silersiniz. Bu kullanımda snapshot yedeği tamamlar, yerini almaz.
Dosya ve veritabanı yedeği ise takvime bağlı, sunucu dışına taşınan ve günlerce, haftalarca saklanan kopyadır. Sunucu tamamen kaybolduğunda sizi kurtaracak olan budur. Snapshot yedeği ile dosya yedeğini aynı plan içinde ama farklı görevlerle kullanmak en sağlam düzeni verir. Rsync ile dosya yedeği ve snapshot alma adımları VPS’te rsync veya snapshot ile yedek alma kartında anlatılıyor.
3-2-1 Kuralında Snapshot Yedeğin Yeri
3-2-1 kuralı üç kopya, iki farklı ortam ve en az bir kopyanın başka bir konumda tutulmasını ister. Snapshot yedek bu hesapta en fazla asıl verinin yanındaki hızlı geri dönüş noktası sayılır; “başka ortam” ya da “başka konum” şartını karşılamaz. Kuralın VPS’te nasıl kurulacağını VPS ve paylaşımlı hostingde yedekleme farkı yazısında, yedeğin elle mi otomatik mi alınacağını ise otomatik mi manuel yedekleme mi yazısında bulabilirsiniz.
VPS’te Yedek Sorumluluğu Kimde
Yönetimsiz bir VPS’te sağlayıcı altyapıyı ve ağı sağlar; sunucunun içindeki veri, yedek düzeni ve geri yükleme testi sunucu sahibine aittir. Panelde snapshot özelliği bulunsa bile bunun hangi depolamada tutulduğunu, kaç tane saklanabildiğini ve sunucu silinince ne olduğunu sağlayıcıya sormak gerekir. Bu cevaplar, snapshot’a ne kadar güvenebileceğinizi belirler. Sunucu kaybını karşılayacak kopya ise her durumda sizin kuracağınız uzak yedektir.
Bu sorumluluk VPS, VDS ve bulut sunucuda aynıdır; üç ürün arasındaki asıl farkları VPS mi VDS mi bulut sunucu mu rehberinde yan yana karşılaştırılıyor.
Sonuç
Snapshot, güncelleme öncesi alınan hızlı bir geri dönüş noktası olarak çok değerlidir. Sunucu dışında tutulan, veritabanı dökümünü içeren ve geri yüklemesi denenmiş bir yedeğin yerini tutmaz. İkisini birlikte kullanın, görevlerini karıştırmayın.
Kontrol Listesi
- Her büyük güncelleme ya da yapılandırma değişikliğinden hemen önce snapshot alın.
- İşlem başarılıysa snapshot’ı birkaç gün içinde silin; uzun snapshot zinciri bırakmayın.
- Veritabanını snapshot’a değil, kendi döküm aracıyla alınan yedeğe emanet edin.
- Dosya ve veritabanı yedeğini sunucu dışında, farklı bir depolamada tutun.
- Yedekleri en az birkaç hafta geriye gidecek şekilde saklayın; geç fark edilen bozulmaya karşı eski sürüm gerekir.
- Geri yüklemeyi ayda bir ayrı bir ortamda deneyin.
- Sağlayıcınıza snapshot’ların nerede tutulduğunu ve sunucu silinince ne olduğunu sorun.
Sıkça sorulan sorular
Snapshot yedek almak için yeterli mi?
Hayır. Snapshot, asıl diskle aynı depolamada tutulan ve ona bağımlı olan bir geri dönüş noktasıdır. Donanım arızası, sunucunun silinmesi ya da geç fark edilen veri bozulması gibi durumlarda işe yaramaz. Sunucu dışında tutulan dosya ve veritabanı yedeğiyle birlikte kullanılmalıdır.
Snapshot ne kadar süre saklanmalı?
Snapshot genelde birkaç saat ile birkaç gün arasında tutulur. Zincir uzadıkça disk performansı düşer ve depolama dolar. Güncelleme sorunsuz tamamlandıysa ve birkaç gün boyunca sorun görülmediyse snapshot silinebilir; uzun süreli saklama işini yedek üstlenir.
Veritabanı çalışırken snapshot almak güvenli mi?
Alınan görüntü çökme tutarlıdır: geri döndüğünüzde veritabanı kendini kurtarma adımıyla açar. Çoğu durumda bu çalışır ama garanti değildir. Güvenli yol, snapshot öncesinde veritabanı dökümü almak ya da yazmaları kısa süreliğine durdurmaktır.
Snapshot’tan geri dönünce hangi veriler kaybolur?
Snapshot anından sonra oluşan her şey: yeni kayıtlar, siparişler, yüklenen dosyalar, sunucuda tutulan e-postalar. Canlı bir sistemde geri dönmeden önce bu aralıktaki veriyi ayrıca dışa aktarmanız gerekir.
Artımlı yedek mi tam yedek mi seçilmeli?
İkisi birlikte kullanılır. Düzenli aralıklarla tam yedek alınır, arada artımlı yedeklerle değişiklikler kaydedilir. Böylece yer ve süre tasarrufu sağlanır, zincirin bir halkası bozulsa bile en yakın tam yedeğe dönülebilir.
Konuyu bir adım ileri taşımak isterseniz 3-2-1 yedekleme kuralı yazısına bakabilirsiniz.
Narhost’ta
Narhost VPS paketlerinde tam root erişimi, NVMe disk ve tarayıcı üzerinden terminal erişimi standarttır; yedekleme düzeninizi kendi ihtiyacınıza göre kurarsınız. Sipariş öncesi sorularınız için 7/24 destek ekibimize ulaşabilirsiniz.