Kısaca özet
- Sunucu odası, şirketin kendi binasında sunucuları barındırmak için soğutması, kesintisiz güç kaynağı, yangın önlemi ve erişim kontrolü ayrıca kurulan kapalı alandır; veri merkezi aynı altyapıyı profesyonel ölçekte ve yedekli olarak sunar.
- Ofiste bir sunucu dolabı kurmak kolaydır; zor olan, klimanın, UPS akülerinin, jeneratörün ve internet hattının 7/24 çalışmasını yıllarca sürdürmektir.
- Tek internet hattına ve tek klimaya bağlı bir oda, bu parçalardan biri durduğunda bütün sistemi durdurur; veri merkezinde güç, soğutma ve bağlantı yedekli tasarlanır.
- Kendi donanımınızı korumak istiyorsanız co-location, donanımla uğraşmak istemiyorsanız kiralık fiziksel sunucu ya da bulut sunucu doğru adımdır.
- Yerel ağda düşük gecikme isteyen cihazlar (santral, kamera kaydı, üretim hattı) ofiste kalabilir; web sitesi, e-posta ve ERP gibi dışarıdan erişilen servisler veri merkezine taşınır.
- Maliyet karşılaştırmasında yalnız sunucu fiyatı değil elektrik, klima bakımı, akü yenileme, sigorta ve personel zamanı da hesaba katılmalıdır.
Muhasebe yazılımı, dosya paylaşımı ve şirket içi uygulamalar yıllardır merdiven altındaki dolapta duran bir sunucuda çalışıyor. Bir yaz günü klima arızalanıyor, sunucu kendini kapatıyor ve bütün ofis öğlene kadar bekliyor. Tam bu noktada soru ortaya çıkıyor: sunucu odası mı kurmalı, yoksa sunucuyu bir veri merkezine mi taşımalı? Kararın cevabı donanımın kendisinde değil, onu ayakta tutan altyapının kimin sorumluluğunda olacağında yatıyor.
Sunucu Odası Nedir, Veri Merkezinden Farkı Ne
Sunucu odası, şirketin kendi binasında ayrılmış, sunucu ve ağ cihazlarının durduğu kapalı alandır. İçinde genellikle bir ya da iki kabin, bir UPS, bir klima ve ana ağ anahtarı bulunur. Bakımı şirketin kendi bilgi işlem ekibine ya da dışarıdan çağrılan bir teknisyene kalır.
Veri merkezi ise aynı işi yüzlerce kabin için, ana işi bu olan bir işletmenin yaptığı tesistir. Güç birden fazla hattan gelir, kesintide jeneratör devreye girer, soğutma yedekli çalışır, binaya girişi güvenlik personeli ve kartlı sistem denetler. Tesislerin yedeklilik seviyesini karşılaştırmak için yaygın kullanılan ölçüt Uptime Institute Tier sınıflandırmasıdır; Tier III bir tesiste örneğin bakım için ekipmanı kapatmak gerekmez, çünkü her kritik parçanın yedeği ve ikinci bir dağıtım yolu vardır.
Bilgi
Ofisteki oda çoğu zaman Tier sınıflandırmasının en alt basamağına bile tam uymaz. Tek güç hattı, tek klima ve tek internet bağlantısı, bu parçalardan birinin arızasının doğrudan kesintiye dönüşmesi demektir.
Ofiste Sunucu Odası Kurmanın Gerçek Gereksinimleri
Kendi odasını kurmaya karar veren şirketin karşılaması gereken başlıklar, dolabı satın aldıktan sonra başlar. Her biri ayrı bir yatırım ve ayrı bir bakım kalemidir.
Soğutma
Sunucular çektikleri elektriğin neredeyse tamamını ısıya çevirir. Ofis kliması mesai sonunda kapanacak şekilde ayarlandıysa gece sıcaklık hızla yükselir. Bu oda için 7/24 çalışan, tercihen iki ayrı klima ve sıcaklık alarmı gerekir; tek klimanın arızası hafta sonuna denk gelirse pazartesi sabahı donanım hasarıyla karşılaşabilirsiniz.
Kesintisiz güç ve jeneratör
UPS kısa kesintileri karşılar, uzun kesintide ise ya jeneratör devreye girmeli ya da sunucular düzgün kapanmalıdır. UPS aküleri belirli aralıklarla yenilenmezse ilk ciddi kesintide beklenen süreyi vermez. Jeneratörün yakıtı, bakımı ve test çalıştırması da aynı takvime girer.
Yangın, su ve fiziksel güvenlik
Sulu yangın söndürme sistemi sunucuyu yangından kurtarsa bile sudan kurtaramaz. Kilitli kapı, erişim kaydı, kamera ve odaya kimlerin girdiğinin bilinmesi de güvenliğin parçasıdır. Temizlik görevlisinin fişi çekmesi şaka gibi anlatılır ama gerçekte olur.
İnternet yedekliliği
Ofiste çalışan bir web sitesi ya da e-posta sunucusu, tek bir fiber hattına bağlıysa hat koptuğunda dışarıdan tamamen erişilemez. İkinci bir hat, farklı bir operatörden ve mümkünse farklı bir güzergâhtan gelmelidir; bu da ek sözleşme ve yönlendirme yapılandırması anlamına gelir.
Dikkat
Ofiste yedek almak, yedeği aynı odada tutmak demek olmamalıdır. Yangın, su baskını ya da hırsızlık hem sunucuyu hem yedek diskini aynı anda götürür. En az bir kopyanın binanın dışında durması gerekir; uzak hedefe otomatik yedeğin nasıl kurulduğu otomatik yedekleme yapılandırma kartında anlatılıyor.
Sunucu Odası mı Veri Merkezi mi, Maliyet Kalemleri
İki seçeneği yalnız sunucu fiyatıyla karşılaştırmak yanıltıcıdır. Aşağıdaki tablo, sunucu odası ile veri merkezi arasında kimin neyi ödediğini ve neyi üstlendiğini gösterir. Tabloda rakam yok, çünkü elektrik tarifesi, bina ve donanım her şirkette farklıdır. Önemli olan hangi kalemin kimin bütçesine yazıldığıdır.
| Maliyet kalemi | Ofiste sunucu odası | Veri merkezi (co-location) | Kiralık sunucu veya bulut |
|---|---|---|---|
| Sunucu donanımı | Şirket satın alır | Şirket satın alır | Sağlayıcıya ait, aylık ödenir |
| Elektrik ve soğutma | Şirketin faturasında, klima bakımı dahil | Kabin ve güç paketine dahil | Hizmet bedeline dahil |
| UPS, akü ve jeneratör | Şirket alır ve yeniler | Tesis sağlar | Tesis sağlar |
| İnternet hattı | Bir ya da iki ayrı sözleşme | Port ve IP paketinde | Pakete dahil |
| Donanım arızası | Şirketin sorunu | Şirketin sorunu, uzaktan el hizmeti alınabilir | Sağlayıcının sorunu |
| Personel zamanı | En yüksek | Orta | En düşük (yönetimsizde işletim sistemi yine sizde) |
Tablodaki en sık unutulan satır personel zamanıdır. Klima servisini çağırmak, akü değişimini takip etmek, gece gelen sıcaklık alarmına bakmak bir bilgi işlem çalışanının haftasından saatler götürür. Bu saatler çoğu zaman bütçede görünmez ama kararın gerçek maliyetinin büyük kısmını oluşturur.
Veri Merkezinde Üç Seçenek, Co-location, Kiralık ve Bulut
Sunucuyu ofisten çıkarmaya karar verdiğinizde veri merkezinde üç yol açılır. İlki co-location’dır; kendi sunucunuzu veri merkezindeki bir kabine yerleştirirsiniz, tesis güç, soğutma, bağlantı ve fiziksel güvenliği sağlar. Donanıma yeni yatırım yaptıysanız ya da lisans gereği belirli bir donanımı kullanmanız gerekiyorsa mantıklı yol budur. Kabin ölçüsü, güç ve port seçiminin nasıl yapıldığını co-location nedir yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
İkinci yol kiralık fiziksel sunucudur; donanım sağlayıcıya aittir, arızalı disk ya da güç ünitesi sizin değil onun sorunudur. Üçüncü yol bulut sunucu ya da VPS gibi sanal çözümlerdir; donanımı hiç düşünmezsiniz, kaynak ihtiyacınız arttığında paket yükseltirsiniz. Üç sanal seçeneğin birbirinden farkını VPS, VDS ve bulut sunucu karşılaştırması ayrıntılı anlatıyor.
Örnek senaryo
35 çalışanlı bir mühendislik firması, iki sunucusunu ofisteki depo odasında tutuyor: biri dosya ve ERP sunucusu, diğeri eski bir e-posta sunucusu. Son yılda iki elektrik kesintisinde UPS on dakikadan önce tükenmiş, bir kez de klima arızası yüzünden ERP yarım gün kapalı kalmış. Firma ERP sunucusunu, donanım daha iki yaşında olduğu için co-location ile veri merkezine taşıyor, e-postayı kurumsal e-posta hizmetine geçiriyor, ofiste yalnız yerel yazıcı ve kamera kaydı için küçük bir ağ dolabı bırakıyor. Klimanın ve akülerin takibi artık şirketin gündeminde değil.
Hangi Durumda Sunucu Odası Hâlâ Mantıklı
Her şeyi veri merkezine taşımak her zaman doğru değildir. Bazı iş yükleri binanın içinde kalmayı gerektirir ya da orada kalmasının bir sakıncası yoktur.
- Yerel ağda çok düşük gecikme isteyen sistemler: üretim hattı kontrolü, güvenlik kamerası kayıt cihazı, telefon santrali.
- İnternet kesildiğinde bile ofis içinde çalışmaya devam etmesi gereken uygulamalar.
- Büyük dosyaların yalnız ofis içinde dolaştığı işler, örneğin mimari çizim ya da video kurgu arşivi.
- Mevzuat ya da sözleşme gereği verinin şirket binasından çıkmaması istenen özel durumlar.
Bu işler için küçük ve iyi korunmuş bir sunucu odası yeterlidir. Dışarıdan erişilen her servis, yani web sitesi, e-posta, müşteri portalı ve uzaktan çalışanların bağlandığı ERP ise veri merkezinde daha güvenilir çalışır.
Hibrit Model, İkisini Birlikte Kullanmak
Orta ölçekli şirketlerin çoğu sonunda hibrit bir yapıya varır. Ofiste yerel işler için küçük bir oda ya da ağ dolabı kalır; kritik ve dışa açık servisler veri merkezine taşınır. İki taraf şifreli bir tünel ile bağlanır, ofisteki verilerin yedeği veri merkezine, veri merkezindeki sunucunun yedeği ise başka bir uzak hedefe alınır.
Bu modelde en önemli iş, hangi servisin nerede durduğunun yazılı bir listesini tutmaktır. Liste yoksa bir gün ofiste kapatılan eski bir sunucunun hâlâ bir müşterinin fatura e-postalarını gönderdiği fark edilir. Donanımın tamamen size ait olacağı bir yapıya ne zaman ihtiyaç duyulduğunu fiziksel sunucu ne zaman gerekir yazısı tartışıyor.
Sonuç
Sunucu odası, yerel ağda kalması gereken işler için hâlâ geçerli bir çözümdür. Dışarıdan erişilen ve kesintisi para kaybettiren servisleri ise soğutması, gücü ve bağlantısı yedekli bir veri merkezine taşımak, altyapı takibini şirketin gündeminden çıkarır. Donanımınız yeniyse co-location, değilse kiralık sunucu ya da bulut daha doğru başlangıçtır.
Karar Öncesi Kontrol Listesi
- Ofisteki her sunucunun hangi servisi çalıştırdığını ve kimlerin kullandığını listeleyin.
- Son bir yılda yaşanan elektrik, klima ve internet kesintilerini tarihleriyle not edin.
- UPS akülerinin yaşını ve kesintide kaç dakika dayandığını test ederek öğrenin.
- Dışarıdan erişilen servisleri ve yalnız ofis içinde kullanılanları ayırın.
- Sunucu donanımının yaşını ve garanti durumunu kontrol edin; co-location ile kiralık sunucu arasında bu bilgiyle seçim yapın.
- Yedeğin en az bir kopyasının binanın dışında durduğunu doğrulayın.
- Taşıma sonrası ofiste kalacak ağ dolabının güç ve soğutma ihtiyacını yeniden hesaplayın.
Sıkça sorulan sorular
Küçük bir şirket için sunucu odası kurmak mantıklı mı?
Sunucular yalnız ofis içinde kullanılıyorsa ve kesinti birkaç saat tolere edilebiliyorsa küçük bir sunucu odası yeterli olabilir. Web sitesi, e-posta ya da uzaktan erişilen bir ERP varsa kesinti doğrudan müşteriye yansır. Bu durumda soğutma, güç ve bağlantı yedekliliğini tek başına kurmak yerine veri merkezinden hizmet almak çoğu zaman daha az zahmetlidir.
Sunucu odasında klima ne kadar önemli?
Ofisteki odalarda en sık görülen kesinti nedenlerinden biri soğutmadır. Sunucular aşırı ısındığında kendilerini korumak için kapanır; bu olmazsa diskler ve güç üniteleri kalıcı hasar görebilir. Tek klimaya güvenmek yerine ikinci bir klima ve sıcaklık alarmı kurmak, arızanın hafta sonu fark edilmeden büyümesini engeller.
Co-location ile kiralık sunucu arasındaki fark ne?
Co-location’da donanım sizindir; veri merkezi yalnız yer, güç, soğutma ve bağlantı sağlar. Disk bozulursa yenisini siz alır, siz gönderirsiniz. Kiralık fiziksel sunucuda donanım sağlayıcıya aittir ve arıza onun sorumluluğundadır. Yeni aldığınız bir sunucu varsa co-location, donanım yenileme zamanı geldiyse kiralık sunucu daha mantıklıdır.
Sunucuyu veri merkezine taşıyınca ofis internetine ihtiyaç kalır mı?
Evet, çalışanların veri merkezindeki sunucuya bağlanması için ofisin interneti gerekir. Fark şudur: ofis hattı koptuğunda yalnız ofis içindekiler etkilenir, müşteriler web sitesine ve e-postaya ulaşmaya devam eder. Uzaktan çalışanlar da kendi bağlantıları üzerinden işlerini sürdürebilir.
Hibrit yapıda yedekler nerede tutulmalı?
Her verinin en az bir kopyası, verinin durduğu yerden farklı bir konumda olmalıdır. Ofisteki sunucunun yedeği veri merkezine, veri merkezindeki sunucunun yedeği ise başka bir uzak hedefe alınabilir. Yedeğin düzenli olarak geri yükleme testiyle doğrulanması, yedek almak kadar önemlidir.
Narhost’ta
Co-location hizmetimizde sunucunuz Equinix veri merkezindeki paylaşımlı kabinlerde, yedekli UPS ve A+B güç hattıyla barındırılır; kabin boyutu ve güç ihtiyacınıza göre teklif hazırlanır.