Kısaca özet
- Ülke domain uzantıları, ISO 3166 standardında bir ülkeye ya da coğrafi bölgeye verilen iki harflik koddan türeyen alan adı uzantılarıdır; Türkiye’nin kodu .tr, Fransa’nın .fr, Japonya’nın .jp’dir.
- Uzantı tek başına sıralama getirmez ama arama motoruna coğrafi bir sinyal verir; .tr uzantılı bir adres Türkiye aramalarında yerel sayılır.
- .tr ailesi ikiye ayrılır: belge istemeyen grup (.com.tr, .net.tr, .org.tr gibi) ve belge zorunlu grup (.gov.tr, .edu.tr, .av.tr, .k12.tr gibi).
- Belge istemeyen uzantılarda kayıt “ilk gelen alır” esasına göre işler; adı önce başvuran alır.
- .io, .co ve .ai teknik olarak ülke kodudur; jenerik gibi pazarlanmalarına rağmen bağlı oldukları ülke kurallarına tabidir.
- Birden fazla ülkeye hitap eden sitelerde ayrı ülke uzantısı yerine tek alan adı altında dil klasörü kurmak çoğu işletme için daha az yönetim maliyeti çıkarır.
Alan adı seçerken “.com mu .com.tr mi” sorusu kolay görünür, ama işin içine ihracat, ikinci bir pazar ya da yatırım amaçlı bir uzantı girdiğinde karar zorlaşır. Ülke domain uzantıları bu noktada teknik bir detay olmaktan çıkıp doğrudan pazarlama kararına dönüşür. Bu rehberde bu uzantıların nasıl belirlendiğini, .tr tarafındaki belge kurallarını ve yurt dışına açılan markalar için hangi kurulumun daha sağlam durduğunu anlatıyoruz.
Ülke domain uzantıları nedir ve nasıl belirlenir?
Birinci derece alan adları ikiye ayrılır. Jenerik olanlar (.com, .net, .org) coğrafi anlam taşımaz. Ülke kodlu olanlar ise bir ülkeyi, toprak parçasını ya da coğrafi bölgeyi gösterir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun alan adları genel bilgi sayfasında tanım net: ülke kodlu uzantılar, ISO 3166 standardında tanımlanan iki harflik kısaltmalardan gelir.
Yani listeyi bir kurum keyfine göre yazmaz. Bir ülke ISO 3166’da iki harflik kod aldığında, o koda karşılık gelen uzantı da alan adı sistemine ekleme adayı olur. Kodun kime tahsis edildiği ve hangi kuruluşun işlettiği IANA kök bölge veritabanında tek tek yayımlanır. Ülke domain uzantıları bu yüzden iki harflidir: .de, .fr, .nl, .tr. Üç ve daha fazla harfli uzantılar jenerik taraftadır.
Bilgi
Her ülke kendi uzantısının kurallarını kendi belirler. Bazı ülkeler yalnızca o ülkede yerleşik kişi ve şirketlere kayıt verir, bazıları dünyaya açıktır. Bu yüzden “bu uzantıyı alabilir miyim” sorusunun cevabı uzantıdan uzantıya değişir ve kayıt öncesinde ilgili kuruluşun şartına bakmak gerekir.
Yerel hedeflemede ülke uzantısının karşılığı nedir?
Arama motorları bir sitenin hangi ülkeye hitap ettiğini birkaç sinyalden çıkarır: sunucunun konumu, sayfadaki dil, iletişim bilgileri ve alan adı uzantısı. Ülke domain uzantıları bu sinyaller içinde en keskin olanıdır, çünkü değiştirilmesi zor ve kayıt kurallarıyla bağlıdır.
Bunun pratik karşılığı şudur: .tr uzantılı bir site Türkiye aramalarında yerel kabul edilir, ama aynı sinyal yurt dışı aramalarında lehinize çalışmaz. Tek pazarda çalışıyorsanız bu bir avantajdır. Birden fazla ülkeye satış yapıyorsanız kendinizi tek ülkeye kilitlemiş olursunuz. Uzantının kendisinin sıralama puanı yoktur; etkisi hedefleme ve kullanıcı algısı üzerindendir. Genel uzantı tercihlerini en popüler domain uzantıları yazımızda ayrıca ele aldık.
.tr tarafında belgeli ve belgesiz ayrımı
Türkiye’nin uzantısı 14 Eylül 2022’den bu yana TRABİS üzerinden yönetiliyor. Bu geçişle birlikte .tr ailesi iki gruba ayrıldı.
Birinci grup belge istemeyen uzantılardır. .com.tr, .net.tr, .org.tr ve benzerleri bu gruptadır; başvuru için ticaret sicil kaydı, marka tescili ya da faaliyet belgesi sunmanız gerekmez. Kayıt “ilk gelen alır” esasına göre işler. İkinci grup belge zorunlu uzantılardır: .gov.tr kamu kurumlarına, .edu.tr üniversitelere, .k12.tr okullara, .av.tr avukatlara, .dr.tr hekimlere verilir. Bu uzantılarda başvuru sahibinin o sıfata sahip olduğunu kanıtlaması istenir.
Dikkat
Belgesiz başvuru “kimse itiraz edemez” demek değildir. Tescilli bir markayla çakışan kayıtlar uyuşmazlık çözüm mekanizmasına taşınabilir. Başkasının markasıyla aynı adı almadan önce marka tescil kaydını kontrol edin; adres elinizden alınırsa ödediğiniz ücret ve kurduğunuz bağlantılar boşa gider.
Hangi uzantı kime uygun?
| Uzantı | Kime uygun | Belge şartı | Hedefleme etkisi |
|---|---|---|---|
| .com.tr | Türkiye’de faaliyet gösteren ticari işletmeler | Yok, ilk gelen alır | Güçlü Türkiye sinyali |
| .net.tr | Altyapı ve teknoloji odaklı projeler | Yok | Türkiye sinyali, düşük tanınırlık |
| .org.tr | Dernek, vakıf, topluluk ve inisiyatifler | Yok | Türkiye sinyali, kurumsal algı |
| .gov.tr | Kamu kurum ve kuruluşları | Var, kurum yazısı | Türkiye sinyali, kapalı kayıt |
| .de, .fr, .nl | O ülkede satış yapan markalar | Ülkeye göre değişir | Yalnız o ülkeye hedefleme |
| .io, .co, .ai | Yazılım, girişim ve yapay zekâ projeleri | Genelde yok | Nötr, jenerik gibi işlenir |
Tablodaki son satır çoğu kişiyi şaşırtır. .io Hint Okyanusu Britanya Toprakları’nın, .co Kolombiya’nın, .ai Anguilla’nın ülke kodudur. Kayıt kuralları dünyaya açık tutulduğu için pratikte jenerik gibi kullanılırlar ve arama motorları da çoğunu ülkeye bağlı saymaz.
Örnek senaryo
Ankara’da çalışan bir yazılım ekibi, kurumsal sitesini .com.tr üzerinde tutuyordu. Yurt dışına SaaS ürünü çıkarırken aynı adı .com uzantısında bulamadı ve .io tercih etti. Türkçe kurumsal site .com.tr’de kaldı, ürün sitesi .io üzerinde İngilizce yayına girdi. İki adres birbirine yönlendirilmedi; her biri kendi kitlesine hizmet etti ve Türkiye aramalarındaki yerel sinyal bozulmadı.
Yurt dışına açılan markalar hangi kurulumu seçmeli?
Tek ülkede kalacaksanız karar kolay: yerel uzantı en net sinyali verir. Karar, ikinci bir pazara açıldığınızda zorlaşır. Burada üç yaygın kurulum var.
Birincisi her ülke için ayrı ülke uzantısı almak. En güçlü hedefleme budur ama her adres ayrı bir site gibi davranır: ayrı otorite biriktirir, ayrı bakım ister. İkincisi tek bir jenerik adres altında ülke ya da dil klasörü açmak. Otorite tek adreste toplanır, yönetim tek panelden yürür. Üçüncüsü alt alan adı kullanmaktır; ikisinin arasında kalır ve pratikte klasör kadar toparlayıcı değildir.
| Kurulum | Hedefleme gücü | Yönetim yükü | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| Ayrı ülke uzantısı | Yüksek | Yüksek, her adres ayrı | Ülke başına ayrı ekip ve bütçesi olanlar |
| Tek adres, dil klasörü | Orta | Düşük, tek kurulum | Çoğu KOBİ ve e-ticaret sitesi |
| Alt alan adı | Orta | Orta | Teknik olarak ayrışan bölümler |
Ayrı ülke uzantısı, ülke başına ayrı içerik üretecek kaynağınız varsa mantıklıdır. Aksi halde üç zayıf site, tek güçlü siteden daha kötü sonuç verir. Yeni adresin maliyet tarafını hesaplarken yenileme bedellerini de katın; ayrıntısını domain maliyeti yazımızda anlattık.
Yatırım amaçlı alınan ülke uzantıları
Bazı ülke kodları isim benzerliği yüzünden değer kazandı. .io “input/output”, .ai “artificial intelligence”, .co “company” çağrışımı yapıyor. Bu uzantılar teknik olarak ülke domain uzantıları olmaya devam ediyor ve fiyatları jenerik uzantıların belirgin şekilde üzerinde seyrediyor.
Yatırım tarafında dikkat edilecek iki nokta var. Birincisi, bir ülke kodunun geleceği o ülkenin idari statüsüne bağlıdır; ISO 3166 kodu değişirse uzantının kaderi de değişir. İkincisi yenileme maliyeti: ilk yıl cazip görünen bir uzantı, beş yıl sonra taşımak istemeyeceğiniz bir gider kalemine dönüşebilir. Adresi elden çıkarmak ya da başka sağlayıcıya almak isterseniz süreç domain transfer süreci yazımızdaki adımlarla işler.
Sonuç
Yalnız Türkiye’ye satış yapıyorsanız .com.tr en net yerel sinyali verir ve belge istemez. İkinci bir pazara açılıyorsanız her ülkeye ayrı uzantı almak yerine tek adres altında dil klasörü kurmak çoğu işletme için daha sağlam durur. .io ve .ai gibi uzantılar ise ülke kodu olsalar da pratikte jenerik gibi çalışır.
Ülke domain uzantıları için kontrol listesi
- Hedef pazarınızı yazın: tek ülke mi, birden fazla ülke mi?
- Seçtiğiniz uzantının kayıt kısıtını ilgili kuruluşun sayfasından doğrulayın.
- .tr tarafında belge isteyen gruba mı girdiğinizi kayıt öncesi kontrol edin.
- Almak istediğiniz adı marka tescil kaydında aratın.
- Yenileme fiyatını ilk yıl fiyatıyla birlikte öğrenin.
- Birden fazla uzantı alıyorsanız hangisinin asıl adres olacağına baştan karar verin.
- İkincil adresleri asıl adrese kalıcı yönlendirmeyle bağlayın.
- Kayıt bilgilerindeki e-posta adresini güncel tutun; yenileme uyarıları oraya düşer.
Sıkça sorulan sorular
Ülke domain uzantıları sıralamayı doğrudan etkiler mi?
Uzantının kendisine ait bir sıralama puanı yoktur. Etkisi hedeflemededir: ülke kodlu bir adres, o ülkenin aramalarında yerel kabul edilir ve o pazarda avantaj sağlar. Aynı sinyal başka ülkelerin aramalarında lehinize çalışmaz, hatta sizi tek pazara kilitler.
.com.tr almak için şirket belgesi gerekiyor mu?
Hayır. Belge istemeyen grupta yer aldığı için ticaret sicil kaydı ya da marka tescili sunmanız gerekmez, kayıt ilk gelen alır esasına göre işler. Belge zorunluluğu .gov.tr, .edu.tr, .av.tr gibi sıfata bağlı uzantılarda sürüyor.
.io ve .ai gerçekten ülke uzantısı mı?
Evet. IANA kök veritabanında ikisi de ülke kodu olarak listeleniyor. Kayıt kuralları dünyaya açık tutulduğu için jenerik gibi kullanılıyorlar, ama bağlı oldukları idarenin kurallarına ve fiyat politikasına tabiler.
Yurt dışı için ayrı uzantı mı almalıyım, klasör mü açmalıyım?
Ülke başına ayrı içerik üretecek kaynağınız varsa ayrı uzantı daha güçlü hedefleme verir. Kaynağınız sınırlıysa tek adres altında dil klasörü açmak daha iyidir; otorite tek yerde toplanır ve bakım yükü artmaz.
İki harfli olmayan bir uzantı ülke kodu olabilir mi?
Hayır. ISO 3166 ülke kodları iki harflidir, ülke kodlu uzantılar da bu yüzden iki harften oluşur. Üç ve daha fazla harfli uzantılar jenerik gruptadır; .com.tr gibi adreslerdeki iki parçalı yapı ise ülke kodunun altındaki ikinci derece bölümdür.
Narhost’ta
Ülke uzantıları dahil yüzlerce uzantıda alan adı sorgulayıp kaydedebilir, .com.tr başvurunuzu belge istemeden tamamlayabilirsiniz.