Kısaca özet
- IIS Manager nedir sorusunun kısa cevabı: Windows sunucularda çalışan Internet Information Services web sunucusunu arayüzden yöneten yönetim konsoludur.
- Site ekleme, bağlama (binding) tanımlama, uygulama havuzu yönetimi ve sertifika kurulumu bu konsoldan yapılır.
- Uygulama havuzu, sitenizin hangi .NET sürümüyle ve hangi kimlikle çalışacağını belirleyen en kritik ayardır.
- Ayarların çoğu aslında
web.configdosyasına yazılır; konsol bu dosyayı görsel olarak düzenler. - Paylaşımlı Windows hostingte doğrudan konsola erişim olmaz, aynı işler Plesk arayüzünden yapılır.
- ASP.NET ve .NET Core projelerinde en sık karşılaşılan 500.19 ve 502.5 hataları uygulama havuzu ile modül yapılandırmasından kaynaklanır.
Windows tarafında bir web projesi yayına alınacaksa işin merkezinde tek bir araç vardır. IIS Manager nedir, ne işe yarar ve hangi ayarı nereden değiştirirsiniz sorularının cevabı, Windows hostingte karşılaşılan hataların büyük bölümünü çözer. Bu rehberde konsolun mantığını, uygulama havuzu kavramını ve sık görülen hataların kaynağını anlatıyoruz.
IIS Manager nedir ve ne işe yarar?
Internet Information Services, Microsoft tarafından geliştirilen ve Windows Server ile birlikte gelen web sunucusudur. IIS Manager ise bu sunucuyu komut yazmadan yönetmenizi sağlayan grafik arayüzdür. Linux tarafındaki Apache ya da Nginx yapılandırma dosyalarının karşılığını burada pencerelerden düzenlersiniz.
Konsol üzerinden yeni site tanımlar, sitenin hangi klasörü yayınlayacağını belirler, alan adı ile port eşleşmesini kurar, sertifika bağlar ve yetkilendirme kurallarını ayarlarsınız. Yaptığınız değişikliklerin çoğu arka planda sunucunun yapılandırma dosyalarına ve sitenin kök dizinindeki web.config dosyasına yazılır.
Bilgi
Konsol yalnızca Windows sunucularda bulunur. Linux tabanlı paketlerde bu katmanın karşılığı Apache ya da LiteSpeed sunucusudur; aradaki ayrımı Linux hosting yazımızda ele aldık.
Konsolun temel bölümleri
Arayüz üç sütundan oluşur: solda sunucu ve site ağacı, ortada özellik simgeleri, sağda o an seçili öğeye ait işlemler. Günlük işlerin neredeyse tamamı şu dört başlıkta toplanır.
| Bölüm | Ne yapar | Ne zaman dokunulur |
|---|---|---|
| Sites | Yayındaki siteleri ve kök klasörlerini listeler | Yeni proje yayına alınırken |
| Bindings | Alan adı, port ve protokol eşleşmesini tutar | Alan adı eklenirken, HTTPS açılırken |
| Application Pools | Sitenin çalıştığı süreci ve .NET sürümünü belirler | Sürüm değişiminde, çökme sonrasında |
| Server Certificates | Sunucudaki SSL sertifikalarını barındırır | Sertifika kurulurken ve yenilenirken |
Bağlama tanımı çoğu yayına alma sorununun kaynağıdır. Bir alan adı siteye bağlanmamışsa sunucu isteği varsayılan siteye yönlendirir ve ziyaretçi beklediği sayfayı göremez.
Uygulama havuzu neden en kritik ayar?
Uygulama havuzu, bir ya da birden fazla sitenin içinde çalıştığı yalıtılmış süreçtir. Bir sitedeki hata diğerlerini etkilemesin diye her proje kendi havuzunda çalıştırılır. Havuzun iki ayarı doğrudan sonucu belirler.
Birincisi .NET CLR sürümüdür. Klasik ASP.NET projeleri belirli bir sürüm ister. .NET Core uygulamaları ise sunucu içinde değil kendi süreçlerinde çalıştığı için havuzun CLR sürümü “No Managed Code” olarak bırakılır. Bu ayar yanlışsa site açılmaz.
İkincisi yönetilen ardışık düzen modudur. Integrated mod modern projelerin beklediği moddur; Classic mod yalnızca eski uygulamalar için gerekir. Havuz kimliği ise sitenin dosya sistemine hangi kullanıcı adına eriştiğini belirler ve izin hatalarının en yaygın kaynağıdır.
Dikkat
Havuzu geri dönüştürmek (recycle) o havuzdaki tüm siteleri kısa süreliğine keser. Oturum bilgisi bellekte tutuluyorsa kullanıcılar oturumdan düşer. Yoğun saatte geri dönüşüm planlamayın.
Sık karşılaşılan hatalar ve kaynakları
Windows hostingte görülen hataların büyük bölümü birkaç başlıkta toplanır ve hepsi bu konsoldan çözülür.
- 500.19 hatası:
web.configdosyasında geçersiz bir satır ya da sunucuda kurulu olmayan bir modül vardır. - 502.5 hatası: .NET Core uygulaması başlatılamamıştır; genelde yanlış SDK sürümü ya da eksik barındırma paketi işaret eder.
- 403.14 hatası: dizin listeleme kapalıdır ve varsayılan belge tanımlı değildir.
- 401 hatası: havuz kimliğinin ilgili klasör üzerinde okuma izni yoktur.
- 404 hatası: bağlama tanımı eksiktir ya da bir yönlendirme kuralı isteği yakalamaktadır.
- 503 hatası: uygulama havuzu durmuştur; olay günlüğünden durma sebebine bakılır.
Modül listesinin ve yapılandırma bölümlerinin resmî karşılıkları Microsoft IIS dokümantasyonunda ayrıntılı olarak açıklanır.
Örnek senaryo
Bir yazılım ekibi .NET Core ile yazdıkları paneli Windows sunucuya taşıdı. Site açılmıyor, tarayıcı 502.5 döndürüyordu. Uygulama havuzunun CLR sürümü v4.0 olarak bırakılmıştı. Sürüm “No Managed Code” yapıldıktan ve barındırma paketi kurulduktan sonra panel sorunsuz açıldı. Sorun kodda değil, havuz ayarındaydı.
Paylaşımlı Windows hostingte durum
Paylaşımlı bir Windows pakette sunucu konsoluna doğrudan erişim verilmez; aynı sunucuda başka müşteriler de barındığı için bu beklenen bir kısıttır. Bunun yerine Plesk arayüzü devreye girer ve ihtiyaç duyulan ayarların karşılığı orada sunulur.
Uygulama havuzu sürümü, varsayılan belge, yönlendirme kuralları ve sertifika kurulumu panel üzerinden yapılabilir. Panelin genel yapısını Plesk panel yazımızda anlattık. Sunucunun tamamına hâkim olmanız gerekiyorsa sanal ya da fiziksel sunucuya geçmek gerekir.
Windows tarafında hangi teknolojinin nasıl çalıştığını merak ediyorsanız ASP ve .NET Core yazımız konuyu uygulama katmanından anlatıyor.
Sonuç
IIS Manager nedir sorusunun pratik karşılığı şudur: Windows web sunucusunun kontrol panelidir. Site ve bağlama tanımlarını doğru kurduysanız, hataların neredeyse tamamı uygulama havuzu ayarında ya da web.config satırında saklıdır.
Sıkça sorulan sorular
IIS Manager nedir, Linux sunucuda da kullanılır mı?
Windows web sunucusunun yönetim konsoludur ve yalnızca Windows sistemlerde bulunur. Linux tarafında karşılığı Apache ya da Nginx yapılandırmasıdır; bunlar genelde panel üzerinden ya da yapılandırma dosyalarıyla yönetilir.
Uygulama havuzunu geri dönüştürmek veri kaybına yol açar mı?
Diskteki veriye dokunmaz. Yalnızca bellekte tutulan oturum bilgisi silinir ve o an işlem yapan kullanıcılar oturumdan düşebilir. Yoğun olmayan saatlerde yapılması önerilir.
web.config dosyasını elle düzenleyebilir miyim?
Evet, konsolun yaptığı değişikliklerin çoğu zaten bu dosyaya yazılır. Ancak geçersiz bir satır 500.19 hatasına yol açar; düzenlemeden önce dosyanın bir kopyasını alın.
.NET Core projesi için hangi havuz ayarı gerekir?
CLR sürümü “No Managed Code” seçilir, çünkü uygulama sunucu içinde değil kendi süreci içinde çalışır. Ayrıca sunucuda uygun barındırma paketinin kurulu olması gerekir.
Paylaşımlı pakette konsola erişemiyorum, ne yapmalıyım?
Paylaşımlı ortamda bu erişim verilmez. İhtiyacınız olan ayarların karşılığı Plesk arayüzünde bulunur. Sunucunun tamamına hâkim olmanız gerekiyorsa sanal sunucuya geçmeniz gerekir.
Narhost’ta
Windows hosting paketlerinde ASP.NET ve .NET Core desteği, Plesk arayüzü ve ücretsiz SSL kurulumu hazır gelir. Taşıma işlemini teknik ekibimiz yapıyor.